از رشته‌های بسیار محبوب در این روزها می‌توان به رشته علوم کامپیوتر و مهندسی برق اشاره کرد. باتوجه‌به بازار کار مناسب و آینده روشن این رشته‌ها، بسیاری از داوطلبان و عموم افراد می‌خواهند تفاوت، شباهت این رشته‌ها و البته اطلاعات کلی راجع به این دو رشته را بدانند. در این مقاله به طور جامع به بررسی رشته علوم کامپیوتر و رشته مهندسی برق می‌پردازیم.
رشته علوم کامپیوتر
درحالی‌که رشته‌هایی مانند مهندسی کامپیوتر به تولید و کار با نرم افزار و سخت افزار و همچنین بررسی عملکرد آنها می‌پردازند، رشته علوم کامپیوتر یا Computer Science به مطالعه کامپیوتر‌ها با دید جزئی‌تر و الگوریتمیک‌تر می‌پردازد. رشته علوم کامپیوتر دربرگیرنده مباحث مختلفی مانند نظریه نرم‌افزاری، طراحی، توسعه و کاربرد نرم افزار است و حوزه‌های مختلف کامپیوتری را شامل میشود؛ همچنین می‌توان به رشته علوم کامپیوتر به‌عنوان یک رشته میان‌رشته‌ای کامپیوتر و ریاضی نگاه کرد. رشته علوم کامپیوتر دارای مباحث ریاضیاتی بسیاری است که هدف آن آشناکردن دانشجویان با مسائل ریاضی و پیداکردن دید ریاضیاتی نسبت به حل مسائل کامپیوتر جهت ارائه راه‌حل بهینه برای مسائل مختلف کامپیوتری است.
رشته مهندسی برق
رشته مهندسی برق یا Electrical Engineering یکی از دروس مهندسی است که به مطالعه و کاربردهای مرتبط با الکترونیک، الکتریسیته و الکترومغناطیس می‌پردازد. در واقع طراحی سیستم‌های انتقال، تبدیل انرژی الکتریکی و همچنین طراحی سیستم‌های الکترونیکی برای پردازش و انتقال اطلاعات همانند کامپیوتر‌ها، سامانه‌های مخابراتی، مدارهای مجتمع، رادارها و بسیاری از مباحث دیگر به طور مستقیم به رشته مهندسی برق مرتبط میشود.
گرایش های علوم کامپیوتر و مهندسی برق
علوم کامپیوتر و مهندسی برق رشته‌های بسیار حجیم و وسیعی هستند که حوزه‌های کاری آنها بسیار زیاد و متفاوت است. به همین دلیل این رشته‌ها دارای گرایش‌های متفاوتی هستند. در این قسمت می‌خواهیم به طور اجمالی به گرایش‌های مختلف این رشته‌ها بپردازیم.
گرایش های علوم کامپیوتر
به‌طورکلی رشته علوم کامپیوتر در مقطع لیسانس دارای گرایش خاصی نمی‌باشد، اما باتوجه‌به درس‌های فراوانی که برای این رشته ارائه میشود، دانشجو قادر است که تمرکز اصلی خود را مشخص کند. رشته علوم کامپیوتر در مقاطع بالاتر مانند کارشناسی ارشد از هفت گرایش مختلف زیر تشکیل شده است:
- گرایش منطق و روش‌های صوری: گرایش منطق و روش های صوری یا Formal Logic And Methods پایه و اساس استدلال در مورد رفتار سیستم‌های محاسباتی است. در حقیقت روش‌های صوری نقش مهمی در تضمین قابل‌اطمینان بودن، امنیت سیستم‌ها و همچنین تضمین صحت نرم‌افزارهای کامپیوتری دارد.
- گرایش محاسبات علمی: گرایش محاسبات علمی از تکنیک‌های پیشرفته محاسباتی برای فهم و حل مسائل پیچیده کامپیوتری استفاده می‌کند. هدف محاسبات علمی در واقع توسعه و تعمیم مدل‌ها و شبیه‌سازی‌های سیستم‌های واقعی و طبیعی است.
- گرایش الگوریتم و نظریه محاسبه: همان‌طور که از نام گرایش الگوریتم و نظریه محاسبه پیداست این گرایش از طراحی و تحلیل الگوریتم ها، مطالعه پیچیدگی محاسباتی و کشف محدودیت‌ها تشکیل شده است و هدف کلی آن مطالعه در مورد الگوریتم‌ها است.
- گرایش محاسبات نرم و هوش مصنوعی: مباحث بنیادی مربوط به هوش مصنوعی در گرایش محاسبات نرم و هوش مصنوعی مطرح میشود. به‌وسیله محاسبات نرم می‌توان جوابی برای مسائل دنیای واقعی که محاسبات سخت قادر به پیداکردن جوابی برای آن نیستند را پیدا کنیم.
- گرایش نظریه سیستم‌ها: به‌طورکلی فهمیدن، مدل‌سازی‌کردن و مدیریت‌کردن سیستم‌های پیچیده کامپیوتری و نرم‌افزارها در حیطه کاری گرایش نظریه سیستم ها است.
- گرایش علوم تصمیم و دانش: یکی از گرایش‌های میان‌رشته‌ای علوم کامپیوتر، گرایش علوم تصمیم و دانش است که از ترکیب تکنیک‌های ریاضیاتی، آماری، علوم کامپیوتر و علوم رفتاری تشکیل شده است تا به حل مسائل پیچیده تصمیم‌گیری کمک کند.
- گرایش داده‌کاوی: از گرایش‌های محبوب رشته علوم کامپیوتر گرایش داده کاوی یا Data Mining است که با مرتب‌کردن و جستجو در میان داده‌های خام سعی در پیداکردن و شناسایی الگو‌ها و روابط آنها می‌کند.
گرایش های مهندسی برق
از طرف دیگر رشته مهندسی برق شامل گرایش‌های متفاوت در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد بوده که دانشجویان بنا بر علاقه خود به انتخاب آنها می‌پردازند. گرایش‌های زیر مقطع لیسانس و فوق‌لیسانس برای مهندسان برق وجود دارد، بنابراین دانشجو بسته به علاقه خود از ابتدا قادر است تا حوزه مطالعاتی خود را مشخص کند.
- گرایش قدرت: گرایش قدرت یکی از مشهورترین و محبوب‌ترین گرایش مهندسی برق است. هدف این گرایش آشنایی با طراحی و ساخت سیستم‌هایی که در تولید، توزیع، محافظت و مصرف برق استفاده می‌شوند است؛ همچنین کاربرد این گرایش در نیروگاه‌های انتقال برق و خطوط توزیع در شبکه‌های شهری مشهود است.
- گرایش مخابرات: به‌طورکلی حوزه مخابرات به میدان‌های مغناطیسی، امواج مایکرو، آنتن‌ها و دیگر امواج سروکار دارد؛ همچنین این حوزه دارای تمرکزهای مختلفی شامل ایمنی و رمزنگاری، شبکه‌های مخابراتی، میدان و... است که دانشجویان بر حسب علاقه خود می‌توانند در مقطع فوق‌لیسانس به تحصیل در این حوزه‌ها بپردازند.
- گرایش کنترل: هدف از گرایش کنترل در رشته مهندسی برق طراحی سیستم‌ها بر اساس داده‌ها است. حوزه‌های مختلفی از گرایش کنترل استفاده می‌کنند؛ مانند نیروگاه برق، سیستم‌های ناوبری کشتی، کنترل جمعیتی و غیره.
- گرایش الکترونیک: گرایش الکترونیک یکی از گرایش‌های محبوبی است که حوزه‌های مختلفی را شامل میشود. طراحی آنالوگ، ادوات میکرو، مدارهای دیجیتال و نانو الکترونیک از مباحث اصلی این گرایش هستند که البته در تمامی دانشگاه‌های کشور تدریس نمی‌شود.
- گرایش بیوالکتریک (پزشکی): به‌طورکلی مهندسان این گرایش در حال حاضر بیشتر دستگاه‌های خاص و حساس بیمارستان و آزمایشگاهی را نصب و پشتیبانی می‌کنند؛ البته این حوزه در حال حاضر از محبوبیت بسیار بالایی برخوردار نبوده و تنها در برخی از دانشگاه‌ها ارائه میشود.
- گرایش مکاترونیک: گرایش مکاترونیک تلفیقی از رشته‌های مهندسی الکترونیک، مهندسی کامپیوتر و مهندسی مکانیک است که در قالب گرایش مکاترونیک در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته مهندسی برق تدریس میشود.
بازار کار و درآمد علوم کامپیوتر و مهندسی برق
با پیشرفت روزافزون تکنولوژی و استفاده از فناوری‌های نوین در زندگی روزمره ما، رشته های مهندسی برق و علوم کامپیوتر چه در داخل و چه در خارج از کشور نقش بسیار پر رنگی دارند. تعداد متقاضیان این رشته‌ها چه در صنعت و چه در حوزه آکادمیک بالا بوده است. به‌این‌ترتیب فارغ‌التحصیلان علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر هیچ نگرانی بابت پیداکردن شغل و یا تحصیل در این رشته‌ها پیدا نخواهند کرد.
بر اساس آمار Zippia، میانگین درآمد مهندسان برق 81 هزار دلار به صورت سالیانه است.
میانگین درآمد کارمندان رشته علوم کامپیوتر برابر 103 هزار دلار به صورت سالیانه است.
مشکلات رشته های علوم کامپیوتر و مهندسی برق
در مورد مزایا و خصوصیات رشته علوم کامپیوتر و مهندسی برق گفتیم. بد نیست نگاهی به برخی از معایب این دو رشته نیز بیندازیم.
معایب رشته علوم کامپیوتر
- نیاز به بروز بودن: درست است که امروزه اکثر رشته‌ها در حال ارتقا و پیشرفت هستند و فعالان هر حوزه نیاز دارند تا اطلاعات خود را بروز کنند؛ اما این خصوصیت در رشته علوم کامپیوتر و به طور کل رشته‌های کامپیوتری بسیار پررنگ است و فعالان این حوزه دائماً می‌بایست اطلاعات خود را بروز کنند، تکنیک‌های جدید یاد بگیرند و حوزه‌های خود را تغییر دهند.
- حق کپی‌رایت: یکی از معضلات رشته علوم کامپیوتر حق کپی‌رایت یا همان مالکیت معنوی است. به علت اینکه محصولات کامپیوتری به‌صورت فیزیکی نبوده، استفاده غیرمجاز از محصولات کامپیوتری به‌آسانی فراهم میشود و بسیاری از افراد، زحمات دانشمندان و مهندسان کامپیوتر را به‌صورت رایگان استفاده می‌کنند.
- پیچیده بودن مباحث: ادغام مباحث ریاضیات و کامپیوتر بسیار پیچیده بوده و نیاز به مطالعه دقیق و زمانبری دارد.
معایب رشته مهندسی برق
- حجم بالا و دشواری زیاد مطالب درسی و دانشگاهی: یکی از مشکلات اصلی مهندسی برق، حجم بالای مطالب و کتب تدریس شده در دانشگاه‌ها است.
- مباحث تئوریک بسیار زیاد: از دیگر معایب رشته مهندسی برق می‌توان به تئوری بسیار زیاد این رشته که بسیاری از آنها نیز مورداستفاده قرار نمی‌گیرند اشاره کرد.
- وابسته بودن آینده کاری فارغ‌التحصیلان به محل زندگی آنها: شغل‌های موجود برای مهندسان برق به‌شدت به میزان صنعتی بودن شهر محل زندگی آنها وابسته است. ممکن است این مورد برای خیلی از افراد مطلوب نباشد.
مهندسی برق یا علوم کامپیوتر؟
باتوجه‌به جذاب بودن رشته های برق و کامپیوتر، بسیاری از داوطلبان نمی‌دانند کدام یک از رشته‌ها برای آنها مناسب‌تر است. به‌طورکلی نمی‌توان در مورد اینکه علوم کامپیوتر بهتر است یا مهندسی برق نظر خاصی داد، چرا که این دو رشته متفاوت بوده و داوطلبان بسته به علاقه‌شان و پارامترهای دیگر می‌بایست این رشته‌ها را انتخاب کنند. پارامترهای گوناگونی می‌تواند در انتخاب رشته مناسب دخیل باشند، از جمله میزان سختی رشته، میزان حقوق، تقاضای آکادمیک، دریافت بودجه و کار در ارگان‌های دولتی، اپلای مطالعاتی، مهاجرت کاری و بسیاری از مسائل دیگر.
جمع‌بندی
از رشته‌های محبوبی که این روزها با پیشرفت علم طرف‌داران بسیاری پیدا کرده است می‌توان به رشته های علوم کامپیوتر و مهندسی برق اشاره کرد. به‌طورکلی اهداف این دو رشته، پیشرفت فناوری در حوزه‌های گوناگون کامپیوتری، سخت‌افزاری، الکترونیکی، مخابراتی و غیره است. در این مقاله به طور جامع به بررسی رشته مهندسی برق و علوم کامپیوتر پرداخته شد، مزایا و معایب این دو رشته به همراه گرایش‌های آنها را نیز بررسی کردیم.
درآمد مهندسی برق بیشتر است یا علوم کامپیوتر؟
میزان درآمد رشته مهندسی برق و علوم کامپیوتر بسیار وابسته به حوزه کاری، کشور مربوطه و البته تخصص افراد است؛ اما به طور میانگین می‌توان ادعا کرد درآمد فارغ‌التحصیلان علوم کامپیوتر اندکی بیشتر است.
مهندسی برق سخت تر است یا علوم کامپیوتر؟
در پاسخ به این سؤال باید گفت هر دو رشته مهندسی برق و علوم کامپیوتر رشته‌های سخت و حجیمی محسوب می‌شوند و برای کسب موفقیت در این رشته‌ها نیاز به مطالعه و تلاش فراوانی است.
