یکی از گرایش‌های بسیار محبوب و جذاب که این سال‌ها چه در داخل کشور و چه در خارج از کشور بسیار طرف‌دار پیدا کرده است، گرایش هوش مصنوعی است. گرایش هوش مصنوعی در رشته مهندسی کامپیوتر در مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری ارائه می‌شود. دانشجویان گرایش هوش مصنوعی یا AI در مقطع دکترا، بر تحقیقات پیشرفته در زمینه هوش مصنوعی تمرکز دارند. می‌توان گفت هوش مصنوعی یک گرایش چندرشته‌ای است که شامل علوم کامپیوتر، ریاضیات، آمار،شبکه های عصبی، علوم‌شناختی و مهندسی می‌شود. دکتری هوش مصنوعی معمولاً به پیشینه قوی در علوم کامپیوتر و ریاضیات و یا زمینه‌های مرتبط نیاز دارد. از داوطلبان دکترای هوش مصنوعی انتظار می‌رود که تحقیقات بدیع و نوآورانه‌ای انجام دهند که اغلب منجر به ایجاد الگوریتم ها، مدل‌ها و یا سیستم‌های جدیدی می‌شود که به پیشرفت حوزه هوش مصنوعی منجر می‌شود.
دروس و چارت دکتری هوش مصنوعی دانشگاه شریف
دانشجویان مهندسی کامپیوتر در گرایش هوش مصنوعی در مقطع دکتری می‌بایست قبل از نوشتن و دفاع از پروپوزال رساله خود، دروسی را پاس کنند که در این قسمت می‌خواهیم به چارت درسی دکتری هوش مصنوعی دانشگاه شریف بپردازیم.
این چارت شامل 5 زمینه تخصصی است که هرکدام در جداول زیر آورده شده‌اند:
جدول زمینه تخصصی اول: هوش نمادین
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| 1 | برنامه‌ریزی در هوش مصنوعی (Artificial Intelligence Planning) | 3 |
| 2 | هوش مصنوعی پیشرفته (Advanced Artificial Intelligence) | 3 |
| 3 | پردازش زبان‌های طبیعی (Natural Language Processing) | 3 |
| 4 | هوش مصنوعی محاسباتی (Computational Intelligence) | 3 |
| 5 | هوش مصنوعی توزیع شده (Distributed Artificial Intelligence) | 3 |
جدول زمینه تخصصی دوم: یادگیری ماشین
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| 1 | یادگیری ماشین (Machine Learning) | 3 |
| 2 | یادگیری عمیق (Deep Learning) | 3 |
| 3 | یادگیری ماشین آماری (Statistical Machine Learning) | 3 |
| 4 | مدل‌های گرافی احتمالی (Probabilistic Graphical Models) | 3 |
| 5 | نظریه یادگیری ماشین (Machine Learning Theory) | 3 |
| 6 | الگوشناسی آماری (Statistical Pattern Recognition) | 3 |
| 7 | شبکه‌های عصبی مصنوعی و سامانه‌های فازی(Neural Networks and Fuzzy Systems) | 3 |
| 8 | شبکه‌های عصبی (Neural Networks) | 3 |
جدول زمینه تخصصی سوم: سیگنال
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| 1 | پردازش علائم دیجیتال (Digital Signal Processing) | 3 |
| 2 | پردازش تصویر (Image Processing) | 3 |
| 3 | پردازش پیشرفته علائم دیجیتال (Advanced Digital Signal Processing) | 3 |
| 4 | بینایی پیشرفته سه‌بعدی کامپیوتری (Advanced 3D Computer Vision) | 3 |
| 5 | بینایی ماشین (Computer Vision) | 3 |
| 6 | پردازش گفتار (Speech Processing) | 3 |
| 7 | فناوری رباتیک (Robotics Technology) | 3 |
| 8 | بازشناسی گفتار (Speech Recognition) | 3 |
| 9 | پردازش سیگنال‌های ویدئویی (Video Signal Processing) | 3 |
| 10 | بهسازی گفتار (Speech Enhancement) | 3 |
جدول زمینه تخصصی چهارم: بیوانفورماتیک
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| 1 | زیست‌شناسی سامانه‌ای محاسباتی (Computational Systems Biology) | 3 |
| 2 | ژنومیک محاسباتی (Computational Genomics) | 3 |
| 3 | بیوانفورماتیک ساختاری (Structural Bioinformatics) | 3 |
| 4 | الگوریتم‌های بیوانفورماتیک (Algorithms for Bioinformatics) | 3 |
جدول زمینه تخصصی پنجم: ریاضی و آمار
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| 1 | فرایندهای تصادفی (Stochastic Processes) | 3 |
| 2 | نظریه الگوریتمی بازی‌ها (Algorithmic Game Theory) | 3 |
| 3 | بهینه‌سازی محدب (Convex Optimization) | 3 |
| 4 | نظریه اطلاعات و کدینگ (Information Theory and Coding) | 3 |
| 5 | شبکه‌های پویای پیچیده (Complex Dynamical Networks) | 3 |
مقررات اخذ دروس دکتری هوش مصنوعی
- دانشجویان گرایش هوش مصنوعی در مقطع دکترا می‌بایست حداقل 5 درس از دروس جداول بالا را در دوره کارشناسی ارشد و دکترا، با موافقت استاد راهنما بگذرانند که حداقل سه درس آن باید از سه زمینه تخصصی متفاوت باشد.
- دانشجویان نمی‌توانند دروسی را که قبلاً در دوره کارشناسی و یا کارشناسی‌ارشد اخذ کرده‌اند را مجدداً اخذ کنند.
- امتحان جامع شامل چهار درس است که سه درس آن باید از سه زمینه تخصصی مختلف انتخاب شده باشد و درس چهارم نیز توسط استاد راهنما تعیین می‌شود.
- اخذ دو درس داده کاوی و یادگیری ماشین در طول دوره مجاز نیست و در صورت اخذ هر دو درس توسط دانشجو، یکی از آنها زائد محسوب می‌شود.
دروس دکتری هوش مصنوعی دانشگاه تهران
دروس دکتری هوش مصنوعی و مقررات ذکر شده در قسمت قبل، مربوط به دانشگاه صنعتی شریف است. کلیات دروس و مقررات دانشگاه‌های دیگر ممکن است تا حدودی، بسته به قوانین دانشگاه متفاوت باشد. به‌عنوان‌مثال دروس و چارت ارائه شده برای دکتری در دانشگاه تهران، مشابه با دروس ارائه شده برای مقطع کارشناسی‌ارشد است و دانشجوی دکتری موظف است در طول دوران تحصیلی خود حداقل 6 درس را اخذ کند.
دروس گروه هوش مصنوعی در دانشگاه تهران، در سه گروه قرار می‌گیرند که در جداول زیر آنها را مشاهده می‌کنید:
جدول دروس گروه 1
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد | ساعات تدریس |
|---|---|---|---|
| 1 | شناسایی الگو | 3 | 48 |
| 2 | رایانش تکاملی | 3 | 48 |
| 3 | ربات‌های متحرکت خودگردان | 3 | 48 |
| 4 | یادگیری ماشین | 3 | 48 |
| 5 | هوش مصنوعی پیشرفته | 3 | 48 |
| 6 | فرایندهای تصادفی | 3 | 48 |
| 7 | شبکه‌های عصبی | 3 | 48 |
| 8 | سیستم‌های چندعاملی | 3 | 48 |
جدول دروس گروه 2
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد | ساعات تدریس |
|---|---|---|---|
| 1 | برنامه‌ریزی هوشمند | 3 | 48 |
| 2 | الگوریتم‌های هوش جمعی | 3 | 48 |
| 3 | مجموعه‌ها و سیستم‌های فازی | 3 | 48 |
| 4 | یادگیری تقویتی | 3 | 48 |
| 5 | نظریه یادگیری آماری | 3 | 48 |
| 6 | مدل‌های گرافی احتمالی | 3 | 48 |
| 7 | تصویرپردازی رقمی | 3 | 48 |
| 8 | بینایی کامپیوتر | 3 | 48 |
| 9 | پنهان‌سازی اطلاعات | 3 | 48 |
| 10 | سنجش‌ازدور | 3 | 48 |
| 11 | پردازش زبان‌های طبیعی | 3 | 48 |
| 12 | پردازش آماری زبان‌های طبیعی | 3 | 48 |
| 13 | ترجمه ماشینی | 3 | 48 |
| 14 | فهم زبان | 3 | 48 |
| 15 | پردازش سیگنال‌های رقمی | 3 | 48 |
| 16 | گفتار پردازی رقمی | 3 | 48 |
| 17 | شناسایی گفتار و گوینده | 3 | 48 |
| 18 | تبدیل متن به گفتار | 3 | 48 |
| 19 | رویکردهای هوش مصنوعی در بازی‌ها | 3 | 48 |
| 20 | رفتارهای هوشمند جمعی در بازی‌ها | 3 | 48 |
| 21 | تصمیم‌گیری، استراتژی و مسیریابی در بازی‌ها | 3 | 48 |
| 22 | معماری بازی‌های رایانه‌ای | 3 | 48 |
| 23 | طراحی و توسعه بازی‌های رایانه‌ای | 3 | 48 |
| 24 | سیستم‌های چند رباتی | 3 | 48 |
| 25 | یادگیری تقویتی و کنترل ربات | 3 | 48 |
| 26 | رباتیکز شناختی | 3 | 48 |
| 27 | ریاضیات برای رباتیکز | 3 | 48 |
| 28 | فیزیولوژی و آناتومی سیستم اعصاب | 3 | 48 |
| 29 | علم اعصاب سلولی | 3 | 48 |
| 30 | علوم‌شناختی | 3 | 48 |
| 31 | پردازش سلولی و مولکولی | 3 | 48 |
| 32 | مدل‌های رایانشی در سیستم‌های جمعی | 3 | 48 |
| 33 | نظریه بازی‌ها | 3 | 48 |
| 34 | بهینه‌سازی | 3 | 48 |
| 35 | داده‌کاوی پیشرفته | 3 | 48 |
| 36 | پردازش سیگنال آماری | 3 | 48 |
| 37 | تحلیل و پردازش زمان – فرکانس | 3 | 48 |
| 38 | شناسایی مقاوم و بهسازی گفتار | 3 | 48 |
| ردیف | عنوان درس | تعداد واحد | ساعات تدریس |
|---|---|---|---|
| 1 | مباحث ویژه 1 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 2 | مباحث ویژه 2 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 3 | مباحث ویژه 3 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 4 | مفاهیم پیشرفته 1 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 5 | مفاهیم پیشرفته 2 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 6 | مفاهیم پیشرفته 3 در هوش مصنوعی | 3 | 48 |
| 7 | یک درس از سایر گرایش‌ها یا دانشکده‌ها با تأیید دانشکده | 3 | 48 |
باتوجه‌به حوزه‌ای که دانشجوی مقطع دکتری در آن فعالیت می‌کند، دروس اخذ شده می‌تواند بسیار متفاوت باشد که با کمک استاد راهنما دروس مربوطه شناسایی و اخذ می‌شوند.
دکتری هوش مصنوعی چند سال است؟
از سؤالاتی که برای داوطلبان دکتری هوش مصنوعی پیش می‌آید این است که طول دوره تحصیلی دانشجویان در مقطع دکتری چند سال یا چند ترم است. حداقل طول تحصیل دکتری هوش مصنوعی 9 ترم یا 4.5 سال است که البته در بسیاری از موارد تا ترم 10 یعنی سال پنجم نیز هزینه ای از دانشجو گرفته نمی‌شود. با توجه به حوزه های فعالیتی دانشجویان و تحقیق های آنها، ممکن است نیاز به زمان بیشتری برای فارغ التحصیلی داشته باشند. در بعضی از موارد طول دکتری هوش مصنوعی به سال های 6 و 7 نیز می‌رسد.
تحصیل بعد از ترم 9 (و در بعضی موارد ترم 10) منوط به پرداخت هزینه ای ثابت است که طبق شیوه نامه مصوب موسسه دریافت می‌شود. اگر دانشجو در این مدت فارغ التحصیل نشود، پرونده وی برای تصمیم گیری در خصوص ادامه تحصیل به کمیسیون موارد خاص موسسه ارجاع می‌شود.
جمع‌بندی
چارت دکتری هوش مصنوعی شامل مجموعه‌ای از دروس تخصصی و تحقیقاتی است که مسیر پژوهشی دانشجویان را مشخص می‌کند. دانشجویان باید دروس خود را با هماهنگی استاد راهنما و بر اساس زمینه تحقیقاتی‌شان انتخاب کنند.هر دانشگاه ممکن است مقررات و تعداد واحدهای متفاوتی برای دکتری هوش مصنوعی داشته باشد. برای موفقیت در مقطع دکتری، برنامه‌ریزی دقیق برای انتخاب دروس و تمرکز بر تحقیقات نوآورانه ضروری است. آیا قصد دارید دکتری هوش مصنوعی بخوانید؟ نظرات و سؤالات خود را با ما در میان بگذارید!
تعداد دروسی که در گرایش هوش مصنوعی در مقطع دکتری می‌بایست اخذ شود چقدر است؟
تعداد دروسی که دانشجو می‌بایست در طول دوران تحصیلات خود در مقطع دکترا اخذ کند باتوجه‌به دانشگاه و شرایط دانشجو می‌تواند متفاوت باشد. به‌عنوان‌مثال اگر دانشجو تعداد دروس مرتبط با کار خود را در دوران کارشناسی‌ارشد گذرانده باشد، ممکن است تنها نیاز باشد 4 درس را اخذ کند. یا مثلا در دانشگاه تهران دانشجویان می‌بایست 6 درس اخذ کنند.
