رشته شبکه های کامپیوتری؛ گرایش شبکه های کامپیوتری ارشد

رشته شبکه های کامپیوتری چیست؟

دانشجویان رشته ارشد شبکه‌های کامپیوتری در طول تحصیل به مطالعه و شناخت انواع معماری‌های رایج در شبکه‌های کامپیوتری، سیستم های توزیع شده، ارزیابی کارایی شبکه‌های کامپیوتری، طراحی ساز و کارهای برگرفته از طبیعت برای مدیریت شبکه و... می‌پردازند. ایجاد بستر ارتباطی برای اپلیکیشن های کاربردی و همچنین ارتباط این اپلیکیشن ها با پایگاه داده از دیگر جنبه های کارشناسان ارشد شبکه های کامپیوتری می باشد.

رشته شبکه‌های کامپیوتری با سایر رشته ها و گرایشهای کامپیوتر نظیر تجارت الکترونیک، ارتباط نزدیکی دارد، امروزه کار با شبکه های کامپیوتری در تمام بنگاه های تجاری و ارگان های دولتی به یک امر عادی تبدیل شده است. چراکه اکثر سخت افزارهای کاربردی نظیر تلفن همراه و دوربین مدار بسته و همچنین نرم افزار های کاربردی در زمینه های مالی و غیره بر روی بستر شبکه های کامپیوتری طرح ریزی می شوند.

تاریخچه، کاربردها و شاخه‌های اصلی گرایش شبکه های کامپیوتری

تاریخچه رشته شبکه های کامپیوتری

ریشه‌ی این رشته به دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی و پژوهش‌هایی برمی‌گردد که به ابداع سوئیچینگ بسته انجامید. در سال ۱۹۶۹ آرپانت، جد اینترنت امروزی، با اتصال چهار کامپیوتر در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی آمریکا راه افتاد. در دهه‌ی ۱۹۷۰ وینتون سرف و رابرت کان پروتکل TCP/IP را طراحی کردند و در ژانویه‌ی ۱۹۸۳ این پروتکل استاندارد آرپانت شد. با ورود وب در دهه‌ی ۱۹۹۰ اینترنت به خانه‌ها و شرکت‌ها رسید و شبکه از یک موضوع پژوهشی به زیرساخت تقریباً همه‌ی صنایع تبدیل شد؛ همین رشد باعث شد شبکه های کامپیوتری به یک گرایش مستقل در دوره‌ی ارشد مهندسی کامپیوتر تبدیل شود. اگر به جزئیات این تاریخچه علاقه دارید، آن را در صفحه‌ی آموزش درس شبکه های کامپیوتری مفصل توضیح داده‌ایم.

کاربردهای گرایش شبکه های کامپیوتری

تقریباً هر سرویس دیجیتالی که هر روز از آن استفاده می‌کنید، به دانش این گرایش وابسته است. چند نمونه از مهم‌ترین کاربردها:

• زیرساخت اینترنت و ارتباطات: طراحی و نگهداری شبکه‌ی اپراتورهای مخابراتی، ISPها و شبکه‌های همراه.
• مراکز داده و رایانش ابری: شبکه‌ی داخلی دیتاسنترها و سرویس‌های ابری که سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها روی آن‌ها اجرا می‌شوند.
• شبکه‌ی سازمان‌ها: شبکه‌ی بانک‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و ادارات که باید همیشه در دسترس و امن باشد.
• اینترنت اشیا و شهر هوشمند: اتصال حسگرها، دوربین‌ها و دستگاه‌های هوشمند به هم و به اینترنت.
• سرویس‌های چندرسانه‌ای: پخش زنده‌ی ویدئو، تماس تصویری و بازی‌های آنلاین که به تأخیر کم و پهنای باند زیاد نیاز دارند.

شاخه‌های اصلی گرایش شبکه های کامپیوتری

این گرایش چند شاخه‌ی تخصصی دارد که برای هر کدام در جدول دروس پایین همین صفحه درسی می‌بینید:

• شبکه‌های بی‌سیم و سیار: شبکه‌های وای‌فای، شبکه‌های همراه و ارتباطات بی‌سیم.
• سیستم‌های توزیع‌شده و رایانش ابری: طراحی سیستم‌هایی که روی چندین کامپیوتر اجرا می‌شوند و معماری شبکه‌های ذخیره‌سازی و مراکز داده.
• ارزیابی کارایی: مدل‌سازی و تحلیل تأخیر، گذردهی و ظرفیت شبکه با ابزارهایی مثل نظریه‌ی صف و فرایندهای تصادفی.
• امنیت شبکه: حفاظت از شبکه در برابر حمله و نفوذ؛ برای تخصص بیشتر در این حوزه، گرایش رایانش امن هم وجود دارد.
• مدیریت و معماری ادوات شبکه: مدیریت شبکه‌های بزرگ و طراحی تجهیزاتی مثل روترها و پردازنده‌های شبکه.
• شبکه‌های پرسرعت و نوری: فناوری‌های انتقال داده با سرعت بسیار بالا در هسته‌ی شبکه.

آمادگی برای گرایش شبکه از دوره‌ی کارشناسی

اگر هنوز دانشجوی کارشناسی هستید و به گرایش شبکه فکر می‌کنید، برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم راهنمای خوبی است. در این برنامه درس «شبکه‌های کامپیوتری» الزامی است و یک بسته‌ی درسی پیشنهادی هم به نام «شبکه‌های کامپیوتری» دارد که این دروس را کنار هم گذاشته است: شبکه‌های کامپیوتری، سیستم‌های نهفته و بی‌درنگ، امنیت سیستم‌های کامپیوتری، شبیه‌سازی کامپیوتری، انتقال داده‌ها، مبانی رایانش ابری و مبانی اینترنت اشیاء. گذراندن این دروس پایه‌ی شما را برای دروس ارشد شبکه محکم می‌کند. به دروس جبرانی گرایش شبکه در برنامه‌ی جدید ارشد هم توجه کنید: سیستم‌های عامل، شبکه‌های کامپیوتری، سیگنال‌ها و سیستم‌ها، طراحی الگوریتم‌ها و آمار و احتمال مهندسی؛ هر کدام از این دروس را که در کارشناسی گذرانده باشید، بعد از قبولی دیگر به‌عنوان درس جبرانی از شما خواسته نمی‌شود. طراحی الگوریتم‌ها و سیگنال‌ها و سیستم‌ها در کارشناسی مهندسی کامپیوتر الزامی-انتخابی‌اند، پس اگر به شبکه فکر می‌کنید، آن‌ها را جزو ۷ درس الزامی-انتخابی خود بردارید. برنامه‌ی درسی همه‌ی رشته‌ها را می‌توانید رایگان از سایت وزارت علوم دانلود کنید.

هدف از دوره کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر گرایش شبکه های کامپیوتری

هدف از دوره کارشناسی ارشد شبکه‌های کامپیوتری پرورش مهندسینی است که بتوانند به طراحی، پیکربندی و پیاده‌سازی شبکه‌های کامپیوتری پیشرفته و برنامه نویسی تحت شبکه (پروگرمینگ) بپردازند و با مهندسان گرایش‌های دیگر مثل تجارت الکترونیک در زمینه بسترسازی برای فعالیت‌هایشان، همکاری کنند.

فارغ التحصیلان دوره ارشد شبکه‌های کامپیوتری مهارت هایی را به شرح زیر کسب می نمایند:

• دانش تحليل و طراحي شبکه‌هاي کامپيوتري که مورد نياز اکثر کارشناسان بخش‌هاي طراحي و مهندسي است
• مديريت و پشتیبانی شبکه‌هاي کامپيوتري
• مديريت مباحث امنيتي شبکه‌هاي کامپيوتري
• نگهداري و بهره‌برداري، نظارت و تحويل، و کنترل کيفيت شرکت‌هاي مخابراتي
• مدیریت و کار در بخش فناوري اطلاعات در شرکت‌هاي دولتي و خصوصي
• پیکربندی و پیاده سازی شبکه های کامپیوتری و برنامه نویسی تحت شبکه
• پیاده سازی سیستم‌های توزیع شده (مانند پایگاه داده های توزیع شده یا سیستم عاملهای توزیع شده)

بازار کار رشته ارشد شبکه‌های کامپیوتری

• فعالیت در مراکز داده و شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی
• فعالیت در حوزه مخابراتی
• راه اندازی شبکه های پیشرفته سیمی یا بیسیم در سطح LAN و WAN
• طراحی ساز و کار همگام سازی، ذخیرش و پشتیبان گیری اطلاعات پایگاه داده های سازمان­های بزرگ
• فعالیت در پروژه های پژوهشی ملی

عنوان‌های شغلی رایج برای فارغ‌التحصیلان شبکه های کامپیوتری

در آگهی‌های استخدام، فارغ‌التحصیلان این گرایش بیشتر با این عنوان‌ها جذب می‌شوند:

• کارشناس یا مهندس شبکه (Network Engineer)
• مدیر شبکه و زیرساخت (Network Administrator)
• کارشناس امنیت شبکه
• مهندس DevOps و زیرساخت ابری
• کارشناس مرکز داده و پشتیبانی سرورها
• پژوهشگر و عضو هیئت علمی (بیشتر بعد از دکتری)

در این بازار علاوه بر مدرک دانشگاهی، مهارت عملی و مدارک بین‌المللی شبکه، مثل مدارک سیسکو، هم اهمیت زیادی دارد؛ مسیر گرفتن این مدارک و وظایف مهندس شبکه را در صفحه‌ی مهندس شبکه توضیح داده‌ایم.

حقوق و درآمد شغل‌های شبکه در ایران

طبق گزارش حقوق و دستمزد ۱۴۰۵ جاب‌ویژن، به نقل از مقاله‌ی «بازار کار رشته کامپیوتر» جاب‌ویژن (به‌روزرسانی ۱۳ مهر ۱۴۰۵)، میانه و بازه‌ی حقوق درخواستی شغل‌های شبکه در سال ۱۴۰۵ این‌طور بوده است:

امنیت شبکه در سطح ارشد بالاترین میانه‌ی حقوق را در میان همه‌ی تخصص‌های رشته‌ی کامپیوتر در این گزارش دارد، هرچند خود گزارش می‌گوید به دلیل نمونه‌ی کمتر، اطمینان این عدد پایین‌تر است.

«حقوق درخواستی» یعنی حقوقی که کارجویان در رزومه‌ی خود خواسته‌اند و «سطح ارشد» یعنی کارشناس باتجربه، نه مدرک کارشناسی ارشد. این عددها با تورم هر سال تغییر می‌کنند و فقط تصویری از بازار ۱۴۰۵ است.

همین گزارش میانگین حقوق دریافتی فارغ‌التحصیلان رشته‌ی کامپیوتر را به تفکیک مقطع هم آورده است و اثر مدرک ارشد در آن روشن است:

مهم‌ترین عواملی که درآمد شما را در این حوزه بالا می‌برد:

• سابقه‌ی کار عملی روی شبکه‌های واقعی، از راه‌اندازی تا عیب‌یابی
• مدارک بین‌المللی معتبر شبکه و امنیت
• تخصص در حوزه‌های پرتقاضا، مثل امنیت شبکه، رایانش ابری و DevOps
• کار در اپراتورهای مخابراتی، مراکز داده، بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ فناوری
• مدرک ارشد شبکه از دانشگاه معتبر، که برای موقعیت‌های طراحی، پژوهش و مدیریت وزن بیشتری دارد

ظرفیت ارشد شبکه‌های کامپیوتری ۱۴۰۵ در دانشگاه‌ها (دوره‌ی روزانه و شبانه)

طبق دفترچه‌ی انتخاب رشته‌ی کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ (آخرین دفترچه‌ی منتشرشده)، گرایش شبکه‌های کامپیوتری رشته‌ی مهندسی و علم کامپیوتر در ۲۲ دانشگاه دوره‌ی روزانه یا شبانه دارد: ۲۲۶ نفر روزانه و ۳۲ نفر شبانه (نوبت دوم)، یعنی روی‌هم ۲۵۸ نفر. این گرایش ۴۲۸ نفر ظرفیت دیگر هم در دوره‌های غیرانتفاعی (۳۰۲)، مجازی غیرانتفاعی (۶۵)، مجازی (۴۷)، پردیس خودگردان (۱۴) دارد.

ظرفیت گرایش شبکه‌های کامپیوتری در کنکور ارشد ۱۴۰۵ (دوره‌ی روزانه و شبانه)

منبع: دفترچه‌ی انتخاب رشته‌ی کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ سازمان سنجش، مجموعه‌ی مهندسی و علم کامپیوتر.

ظرفیت کنکور ۱۴۰۶ با دفترچه‌ی انتخاب رشته‌ی ۱۴۰۶ اعلام می‌شود.

شرایط پذیرش در ارشد شبکه های کامپیوتری و کنکور ۱۴۰۶

برای ورود به ارشد شبکه های کامپیوتری باید در کنکور کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر (مجموعه‌ی ۱۲۷۷، مهندسی و علم کامپیوتر) شرکت کنید. از کنکور ۱۴۰۶ همه‌ی گرایش‌های مهندسی کامپیوتر یک آزمون واحد دارند: یک بار ثبت‌نام می‌کنید، یک رتبه می‌گیرید و گرایش شبکه را هنگام انتخاب رشته انتخاب می‌کنید. همه‌ی تغییرات کنکور ارشد کامپیوتر ۱۴۰۶ را در صفحه‌ی جداگانه‌ای توضیح داده‌ایم. مهم‌ترین شرایط و تاریخ‌ها:

• مدرک لازم: همه‌ی دارندگان مدرک کارشناسی، با هر رشته‌ای، می‌توانند در کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر ثبت‌نام کنند. دانشجویان سال آخر کارشناسی هم می‌توانند شرکت کنند؛ کافی است پیش از مهر سالی که وارد ارشد می‌شوند فارغ‌التحصیل شوند (حدود نیمی از داوطلبان دانشجو هستند). برنامه‌ی درسی جدید کارشناسی ارشد «مهندسی و علم کامپیوتر» وزارت علوم هم ورود به دوره را برای دانش‌آموختگان مهندسی، علوم ریاضی و فیزیک در نظر گرفته است.
• دروس جبرانی: اگر دروس لازم را در کارشناسی نگذرانده باشید، دانشگاه حداکثر ۴ درس جبرانی از این فهرست برایتان تعیین می‌کند که باید تا پایان سال اول بگذرانید: سیستم‌های عامل، شبکه‌های کامپیوتری، سیگنال‌ها و سیستم‌ها، طراحی الگوریتم‌ها و آمار و احتمال مهندسی.
• ثبت‌نام: ۱۶ تا ۲۲ آذر ۱۴۰۵ (معمولاً چند روز تمدید می‌شود).
• برگزاری آزمون: پنجشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۶.

دروس و ضرایب این آزمون برای همه‌ی گرایش‌ها، از جمله شبکه، یکسان است:

دروس و ضرایب کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر ۱۴۰۶ (همه‌ی گرایش‌ها)

جمع: ۱۲ درس، ۸۵ سؤال، ۱۹۰ دقیقه. تعداد سؤال‌ها و زمان آزمون تخمین ماست، چون کنکور ۱۴۰۶ هنوز برگزار نشده است.

از کنکور ۱۴۰۶ همه‌ی دروس آزمون مهم‌اند: برای قبولی در ارشد شبکه‌ی دانشگاه‌های برتر باید همه‌ی دروس، از جمله زبان و سه درس ریاضی، را بخوانید و درس شبکه را بعد از قبولی، در دوره‌ی ارشد، عمیق‌تر یاد می‌گیرید. برای تمرین تست، پلتفرم آزمون و بانک تست کنکور کامپیوتر تست‌های کنکور ارشد کامپیوتر و آی‌تی از سال ۸۱ تا ۱۴۰۵ و حدود ۲٬۶۰۰ سؤال تألیفی را با پاسخ تشریحی و به‌صورت آزمون مبحثی دارد (همه‌ی دروس به جز مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی؛ جبر خطی در پلتفرم با نام «مبانی ماتریس‌ها و جبر خطی» آمده است) و بخش بودجه‌بندی مبحثی آن نشان می‌دهد در ۲۵ سال گذشته از هر فصل و مبحث هر درس چند تست آمده است. برای خلاصه‌نویسی و مرور زمان‌بندی‌شده هم پلتفرم مرور و خلاصه‌نویسی را در اختیار دارید و منبع هر درس را در صفحه‌ی منابع ارشد کامپیوتر ببینید.

رتبه‌ی قبولی ارشد شبکه در کارنامه‌های سال‌های گذشته

تا کنکور ۱۴۰۵ در کارنامه‌ی هر داوطلب چهار رتبه، یکی برای هر کد ضریب، اعلام می‌شد و گرایش شبکه در «کد ضریب ۱: شبکه های کامپیوتری و رایانش امن و علوم و فناوری شبکه» بود. جدول زیر بر اساس کارنامه‌های بانک کارنامه‌ی سایت، رتبه‌ی کشوری داوطلبانی را نشان می‌دهد که با سهمیه‌ی آزاد در ارشد شبکه‌ی این دانشگاه‌ها قبول شده‌اند (رتبه در کد ضریب ۱):

«—» یعنی در بانک کارنامه برای آن سال و دانشگاه کارنامه‌ای نیست. این عددها فقط رتبه‌ی کارنامه‌های موجود در سایت است، نه رتبه‌ی آخرین قبولی رسمی، و تضمینی برای قبولی نیست. از کنکور ۱۴۰۶ همه‌ی گرایش‌ها یک رتبه دارند و داوطلبان گرایش‌های دیگر هم با همان رتبه رقابت می‌کنند؛ پس این رتبه‌ها را فقط تخمینی از سطح رقابت بدانید. کارنامه‌های کامل را در بانک کارنامه کنکور کامپیوتر ببینید.

واحد های گرایش ارشد شبکه‌های کامپیوتری

این بخش طبق برنامه‌ی درسی جدید کارشناسی ارشد «مهندسی و علم کامپیوتر» وزارت علوم نوشته شده که در ۱۴۰۳/۱۰/۱۶ تصویب شده و از سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اجرا می‌شود؛ پس قبول‌شدگان کنکور ۱۴۰۶ با همین برنامه درس می‌خوانند. دوره‌ی ارشد شبکه های کامپیوتری دو سال است و ۳۲ واحد دارد:

قواعد مهم انتخاب درس در ارشد شبکه:

• دو درس را می‌توانید با نظر استاد راهنما از گرایش‌ها یا رشته‌های دیگر بگیرید.
• اگر بعضی دروس کارشناسیِ لازم را نگذرانده باشید، حداکثر ۴ درس جبرانی از این فهرست برایتان تعیین می‌شود که باید تا پایان سال اول بگذرانید: سیستم‌های عامل، شبکه‌های کامپیوتری، سیگنال‌ها و سیستم‌ها، طراحی الگوریتم‌ها و آمار و احتمال مهندسی.
• هر دانشگاه می‌تواند سرفصل دو درس «مباحث پیشرفته در شبکه‌های کامپیوتری ۱ و ۲» را متناسب با مأموریت خود تعیین کند تا دروس با تحولات این رشته همگام بماند.

طبق آیین‌نامه‌ی دوره‌ی کارشناسی ارشد ناپیوسته، مدت مجاز تحصیل دو سال (چهار نیم‌سال) است و دانشگاه می‌تواند آن را حداکثر دو نیم‌سال تمدید کند. فهرست کامل دروس الزامی و اختیاری را در جدول‌های بخش بعد می‌بینید.

دروس رشته شبکه های کامپیوتری

جدول‌های زیر دروس ارشد شبکه های کامپیوتری را طبق برنامه‌ی جدید وزارت علوم نشان می‌دهند؛ همه‌ی این دروس سه‌واحدی‌اند. از جدول اول دست‌کم ۴ درس، شامل درس ردیف ۱، باید گذرانده شود:

۴ درس اختیاری را از جدول زیر یا از دروس باقی‌مانده‌ی جدول الزامی انتخاب می‌کنید (دو درس هم با نظر استاد راهنما می‌تواند از گرایش‌ها یا رشته‌های دیگر باشد):

فایل زیر جزئیات واحدها و دروس ارشد شبکه را طبق برنامه‌ی قبلی (گروه‌های ۱، ۲ و ۳) دارد و برای آشنایی با سابقه‌ی دروس این گرایش مفید است؛ برنامه‌ای که برای ورودی‌های جدید اجرا می‌شود، همان است که در جدول‌های بالا آمده.

〈〈 دانلود فایل جزئیات واحدهای گرایش ارشد شبکه های کامپیوتری 〉〉

مطالب مرتبط

همه مقالات

از ارشد تا دکترا چند سال است

آیا رشته کامپیوتر ریاضی دارد؟

دروس پیش ‌نیاز مهم برای افرادی که از رشته نا مرتبط وارد مقطع ارشد کامپیوتر می شوند

داروسازی یا برنامه نویسی