رشته کامپیوتر

در دنیای امروزی که فناوری حرف اول را می‌زند، اینترنت به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره ما تبدیل شده است. از خرید یک عدد خودکار گرفته تا خرید وسایل نقلیه و خانه از طریق فروشگاه‌های اینترنتی صورت می‌پذیرد. ثبت‌نام در دانشگاه، واریز وجه، یادگیری، تماشای فیلم و صدها امور دیگر تنها از طریق وب‌سایت‌ها و با چند کلیک ساده امکان‌پذیر شده است. حال این وب‌سایت‌ها چگونه طراحی می‌شوند؟ یک وب‌سایت خوب چه ویژگی می‌بایست داشته باشد؟ کارایی سایت‌ها چگونه اندازه‌گیری می‌شوند و برای اینکه یک وب‌سایت خوب بسازیم چه مهارت‌هایی باید داشته باشیم؟ یک فعال در حوزه مهندسی کامپیوترمهندسی کامپیوتر چیست؟ معرفی رشته کامپیوتر توسط اساتید شریفاین صفحه به معرفی کامل رشته کامپیوتر، اعم از دروس رشته کامپیوتر، درآمد رشته کامپیوتر، شغل های رشته کامپیوتر، گرایش ها و زیر شاخه های رشته کامپیوتر پرداخته است فول استک به‌تمامی این موارد می‌تواند پاسخ دهد و در واقع صفر تا صد یک وب‌سایت را به‌تنهایی می‌تواند پیاده‌سازی کند. در این صفحه می‌خواهیم به طور کامل به برنامه‌نویس فول استک بپردازیم و موارد زیر را پوشش دهیم:

• فول استک چیست و فول استک دولوپر کیست؟
• وظیفه فول استک دولوپر چیست
• مهارت‌های موردنیاز برنامه‌نویس فول استک
• فریم‌ورک‌ها، ابزار‌ها و زبان‌های برنامه‌نویسی فول استک
• مسیر فول استک شدن
• دوره فول استک
• مدت‌زمان فول استک شدن چقدر است؟
• استخدام برنامه‌نویس فول استک
• درآمد برنامه‌نویس فول استک

فول استک چیست و فول استک دولوپر کیست؟

به طور خیلی کلی و با نگاه از بالابه‌پایین، یک وب‌سایت از سه‌لایه تشکیل شده است:

1. بخش فرانت‌اند (Frontend): این بخش همان ظاهر وب‌سایت است که کاربران با آن تعامل دارند. شما که در حال خواندن این مقاله هستید در حال مشاهده فرانت‌اند صفحه کنکور کامپیوتر هستید. این بخش بیشتر به طراحی، تجربه کاربری، انیمیشن‌ها و در کل ظاهر سایت می‌پردازد.
2. بخش بک‌اند (Backend): بخش بک‌اند شامل کد‌های منطق و الگوریتم‌هایی است که یک وب‌سایت را معنادار می‌کند. دستوراتی که از کاربران در بخش فرانت‌اند گرفته می‌‎شود در بخش بک‌اند پردازش شده و پاسخی به کاربر فرستاده می‌شود. به‌عنوان‌مثال ارسال ایمیل، واریز وجه، تغییر رمز عبور، خالی‌کردن سبد خرید، اقدام به خرید و تمامی این امورات از الگوریتم‌هایی تشکیل شده است که در بک‌اند، یعنی در جایی که کاربران قادر به مشاهده آن نیستند صورت می‌پذیرد.
3. بخش پایگاه‌داده (Database): پایگاه دادهدرس پایگاه داده ⚡️ پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر و آی تیاین مقاله عالی توضیح داده که درس پایگاه داده چیست و چه کاربردهایی دارد و منابع و سرفصل های درس پایگاه داده در آزمون کنکور ارشد کامپیوتر و آی تی را بررسی کرده همانند حافظه یک وب‌سایت عمل می‌کند. زمانی که شما وارد Inbox خود در Gmail می‌شوید، فارغ از اینکه با چه سیستمی در حال مشاهده آن هستید اطلاعات شما دقیقاً به همان صورتی که وجود داشت برای شما نمایش داده می‌شود. در واقع اطلاعات مربوط به شما در بخشی از پایگاه‌داده اینترنتی ذخیره شده است و با هربار دسترسی به وب‌سایت این داده‌ها بر اساس شناسه کاربری شما دریافت شده و به شما نمایش داده می‌‎شود.

در شکل زیر نحوه ارتباط این سه‌لایه با یکدیگر و تعامل کاربر با این موارد ترسیم شده است.

شکل بالا از ۶ مرحله تشکیل شده است:

1. ابتدا کاربر از طریق لپ‌تاپ، کامپیوتر یا موبایل خود وارد وب‌سایت مربوطه می‌شود. فرانت‌ اند وب‌سایت مربوطه به کاربر نمایش داده می‌شود. کاربر مشخصات خود را از طریق فرانت‌اند وارد می‌کند.
2. اطلاعات کاربر از طریق کد‌های نوشته شده به سمت بک‌ اند می‌رود. بک‌اند به تجزیه‌ و تحلیل اطلاعات می‌پردازد. مثلاً آیا فیلد ایمیل و پسورد وارد شده است (خالی نباشد)، سپس باید بررسی شود که آیا چنین کاربری وجود دارد؟
3. اطلاعات از طریق بک‌اند به پایگاه‌ داده برای جستجوکردن فرستاده می‌‎شود.
4. در صورت وجودداشتن کاربر در پایگاه‌داده، اطلاعات کاربر برگشت داده می‌‎شود و در صورت وجودنداشتن هیچ مقداری برگشت داده نمی‌شود.
5. مجدداً در بک‌اند اطلاعات دریافت شده از پایگاه‌داده تحلیل می‌شود. در صورت وجود اطلاعات کاربر و صحیح بودن پسورد، پاسخ ورود معتبر به سمت فرانت‌اند فرستاده می‌شود و یا در صورت وجود هرگونه خطایی، یک خطای از پیش تعیین شده به سمت فرانت‌اند فرستاده می‌شود.
6. صفحه فرانت‌اند در مانیتور کاربر باتوجه‌به اطلاعات دریافت شده از بک‌اند به‌روزرسانی می‌شود.

به کسی که مسئول طراحی و برنامه‌نویسی بخش فرانت‌اند را بر عهده دارد به‌اصطلاح فرانت‌ اند کار و به کسی که مسئول برنامه‌نویسی در بخش بک‌اند و ارتباطش با پایگاه‌داده است بک‌ اند کار می‌گویند. حالا فول استک یا Full-Stack به کسی گفته می‌شود که مسئولیت تمامی این سه‌لایه را بر عهده دارد و در واقع همانند یک آچار همه‌کاره قادر است تا هم ظاهر وب‌سایت را طراحی کند و هم برنامه‌نویسی منطق وب‌سایت را انجام دهد.

وظیفه فول استک دولوپر چیست؟

باتوجه‌به اینکه فول استک دولوپر (Full Stack Developer) مسئول تمامی بخش‌های یک وب‌سایت است دارای وظایف نسبتاً زیادی است. مهم‌ترین وظایف یک فول استک دولوپر در لیست زیر گردآوری شده است:

• طراحی Front end وب‌سایت
• برنامه‌نویسی Back end وب‌سایت
• کار با پایگاه‌داده
• ایجاد ارتباط میان فرانت‌اند، بک‌اند و پایگاه‌داده
• تست‌کدهای نوشته شده
• برقراری امنیت وب‌سایت

مهارت‌های موردنیاز برنامه‌نویس فول استک

یک برنامه‌نویس فول استک می‌بایست مهارت‌های گوناگونی را در خصوص طراحی و نگهداری وب‌سایت داشته باشد و همواره نیز به تعداد مهارت‌های خود بیافزاید. در لیست زیر تعدادی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین مهارت‌های موردنیاز یک فول استک دولوپر ضمیمه شده است:

1. توانایی طراحی بهینه و تعاملی ظاهر وب‌سایت
2. توانایی طراحی رابط کاربری برای دستگاه‌های مختلف
3. مسلط به برنامه‌نویسی وب با رویکرد الگوریتمی
4. توانایی مدیریت پروژه‌های وب‌سایتی با معماری‌های مختلف
5. توانایی طراحی، تولید و کار با انواع پایگاه‌داده‌ها
6. آشنایی با هاست، سرور، شبکه و نحوه راه‌اندازی و عیب‌یابی آنها
7. توانایی کار با سیستم‌های API و تولید آنها
8. توانایی ایجاد و تعامل با واسط‌های REST
9. نوشتن مستندات و توانایی به‌روزرسانی وب‌سایت
10. اطمینان از امنیت و مقیاس‌پذیری وب‌سایت با ابزارهای موجود
11. نوشتن آزمون نرم‌افزار برای وب‌سایت

فریم‌ورک‌ها، ابزارها و زبان‌های برنامه‌نویسی فول استک

تاکنون فریم‌ورک‌ها و زبان های برنامه نویسیزبان های برنامه نویسی چیست؟این مقاله عالی توضیح داده که زبان های برنامه نویسی چیست؟ و انواع زبان های برنامه نویسی و بهترین زبان برنامه نویسی برای شروع و پردرآمدترین آنها را معرفی کرده بسیار مختلفی برای هریک از سه‌لایه گفته شده در قسمت بالا ایجاد شده است. بسیاری از این ابزارها و فریم‌ورک‌ها توسط کمپانی‌های بزرگی مانند Meta، Google، Microsoft و... ایجاد شده‌اند و به‌صورت رایگان در اختیار برنامه‌نویسان قرار گرفته است و تعدادی دیگر توسط نهاد‌های خصوصی تولید شده و به‌روزرسانی می‌شوند. در ادامه این بخش به محبوب‌ترین زبان‌ها و فریم‌ورک‌های حال حاضر برای هر سه‌لایه می‌پردازیم. برای آشنایی کامل‌تر با هر زبان و فریم‌ورک، صفحهٔ معرفی زبان‌های برنامه‌نویسی تحت وب را هم ببینید.

لایه فرانت‌اند

مهم‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی، کتابخانه‌ها و ابزار‌های این لایه در لیست زیر آمده است:

• زبان HTMLزبان html چیست؟ اچ تی ام ال (HTML) چیست و چه کاربردی دارد؟این مقاله عالی به معرفی زبان html پرداخته سپس موارد چون : html چه کاربردی دارد؟ فایل html چیست؟ بررسی مزایا و معایب HTML، پرکاربرد ترین تگ های HTML پرداخته: این زبان برای طراحی ساختار کلی یک وب‌سایت شامل بخش هدر، بخش فوتر، فهرست‌ها، جداول و... به کار گرفته می‌شود و تمامی وب‌سایت‌ها خواه مستقیم و خواه غیرمستقیم با زبان HTML در ارتباط هستند.
• زبان CSSزبان CSS چیست و چه کاربردی دارد؟⚡️سی اس اس چیستاین مقاله عالی بررسی کرده که CSS چیست و چه کاربردی دارد همچنین رابطه CSS و HTML و ساختار کدهای CSS و نحوه ساختن فایل CSS و نحوه اضافه کردن آن به HTML را گفته : از این زبان برای روح بخشیدن به کدهای HTML مانند رنگ‌کردن آنها، جابجایی آنها برای زیباتر شدن، تعاملی کردن آنها و در کل جذاب‌تر کردن ظاهر وب‌سایت استفاده می‌‎شود.
• Bootstrap، Tailwind CSS، SASS: کتابخانه‌ها و فریم‌ورک‌هایی هستند که به‌عنوان جایگزینی برای Vanilla CSS (یعنی CSS خالی و اولیه) محسوب می‌شوند. ظاهرسازی وب‌سایت با این ابزارها سریع‌تر و راحت‌تر صورت می‌پذیرد.
• React JS, Angular JS, Vue JS: این‌ها همگی فریم‌ورک‌های توسعه فرانت‌اند هستند که در رویکرد ایجاد وب‌سایت تغییراتی به وجود آورده‌اند. طراحی وب‌سایت با این ابزارها به این صورت است که ابتدا اجزای اصلی وب‌سایت تحت عنوان کامپوننت (Component) ایجاد می‌شوند و از به هم وصل کردن کامپوننت‌ها می‌توان یک وب‌سایت کامل ساخت. نکته جالب قضیه این است که یک کامپوننت تنها یک‌بار نوشته می‌‎شود و بارها در قسمت‌های مختلف وب‌سایت قابل‌استفاده است.

لایه بک‌اند

باتوجه‌به اینکه برنامه‌نویسی اصلی وب‌سایت در این قسمت صورت می‌پذیرد و مسائل حساس مختلفی شامل امنیت، مقیاس‌پذیری، سرعت و... از نگرانی‌های این بخش محسوب می‌‎شود، تاکنون زبان‌ها و ابزارهای بسیار مختلف و متنوعی برای این لایه به وجود آمده است که هر کدام دارای مزایا و معایب مربوط به خود است. در لیست زیر تنها بخشی از محبوب‌ترین آنها را ضمیمه کرده‌ایم:

• زبان‌های برنامه‌نویسی JavaScript، JavaScriptجاوا اسکریپت چیست؟ معرفی زبان برنامه نویسی java scriptزبان برنامه نویسی جاوا اسکریپت چیست و چه کاربردی دارد؟ این صفحه عالی به بررسی مزایای JavaScript پرداخته و مبانی برنامه نویسی جاوا اسکریپت را آموزش داده، C#سی شارپ چیست ⚡️سی شارپ به زبان سادهاین صفحه عالی بررسی کرده که سی شارپ چیست و تاریخچه سی شارپ، محیط و ابزارهای سی شارپ، ویژگی های سی شارپ، مزایای سی شارپ و کاربرد و بازار کار سی شارپ را گفته ، Ruby on Rails، پایتون (Python)زبان برنامه نویسی پایتون چیست؟ – نحوه شروع و دلایل محبوبیتزبان برنامه نویسی پایتون (Python) چیست؟ این مقاله عالی به بررسی دلایل محبوبیت پایتون، موارد استفاده از پایتون و نحوه شروع به برنامه نویسی پایتون پرداخته، Javaجاوا چیست؟ تعریف، معنی و ویژگی های جاوا (java) از 0تا100جاوا یک زبان برنامه نویسی همه منظوره، مبتنی بر کلاس و شی گرا است که برای داشتن وابستگی های پیاده سازی کمتر طراحی شده است، زبان برنامه نویسی جاوا شبیه ++C است، Cزبان برنامه نویسی C – مزایا و کاربرد زبان C – فرق C و ++Cاین مقاله عالی ابتدا توضیح می‌دهد که زبان برنامه نویسی c چیست، سپس به بررسی مزایا و معایب زبان C ، کاربردهای زبان سی ، و تفاوت بین C و ++C می‌پردازد++ و بسیاری از زبان‌های دیگر به‌عنوان زبان‌اصلی منطق پیاده‌سازی بک‌اند وب‌سایت مورداستفاده قرار می‌گیرد. برنامه‌نویس فول استک کافی است یک یا نهایت دو زبان از میان این زبان‌ها را یاد بگیرد. حتی با تنها یک‌زبان نیز امکان پیاده‌سازی کامل یک وب‌سایت حرفه‌ای وجود دارد.
• ASP.Net، Laravel، Node.jsNode js چیست؟ - نود جی اس چه کاربردی دارد؟ 0 تا 100 nodejsاین مقاله عالی به معرفی نود جی اس (Node js) پرداخته سپس بررسی کرده که Node.js چگونه کار می کند؟ همچنین کاربردها و مزایای nodejs را بیان کرده است، Next.js، Django، Flask و بسیاری از فریم‌ورک‌های دیگر وجود دارند که هدفشان پیاده‌سازی سرویس‌دهنده و ارتباط میان سه‌لایه وب‌سایت است. برنامه‌نویسی اصلی وب‌سایت‌ها به‌وسیله این فرریم‌ورک‌ها صورت می‌پذیرند. همچنین هر کدام از این فریم‌ورک‌ها زبان برنامه‌نویسی خودشان را دارند. به‌عنوان‌مثال زبان برنامه‌نویسی Flask و Django زبان پایتون است یا زبان NodeJS زبان برنامه‌نویسی جاوا اسکریپت است. همچنین زبان برنامه‌نویسی Laravel و ASP.Net به ترتیب PHP و سی‌شارپ هستند؛ بنابراین باتوجه‌به زبان برنامه‌نویسی خود باید این فریم‌ورک‌ها را انتخاب کنید و یا برعکس، باتوجه‌به فریم‌ورک‌های انتخابی اقدام به یادگیری زبان برنامه‌نویسی مربوطه کنید.

هرکدام از فریم‌ورک‌ها و زبان‌های برنامه‌نویسی نیز از کتابخانه‌های جداگانه خود تشکیل شده است که کار را برای برنامه‌نویسان بسیار راحت‌تر کرده و فول استک دولوپرها نیازی نیست تا از ابتدا همه چیز را خودشان بسازند. به‌عنوان‌مثال در مخزن npm که یک مخزن برای دانلودکردن پکیج‌های زبان برنامه‌نویسی جاوا اسکریپت است شامل بیش از ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار پکیج است!

برای اینکه بهتر با این پکیج‌ها و کتابخانه‌ها آشنا شوید تعدادی از پکیج‌های JavaScript و Node.js که هفتگی میلیون‌ها بار دانلود می‌‎شوند را معرفی می‌‌کنیم:

• Express.js: برای ساخت سرویس‌دهنده و یا مثلاً سیستم‌های RESTful استفاده می‎شود. کلیه تعاملات بین کاربر و سرویس‌دهنده از طریق مسیر‌هایی که به‌وسیله Express ساخته شده‌اند صورت می‌پذیرد.
• Bcrypt.js: برای رمزنگاری داده‌های مختلف مانند گذرواژه کاربران استفاده می‎شود.
• Dotenv: برای ایجاد ثابت‌هایی که در تمامی قسمت‌های برنامه قابل‌استفاده هستند مورداستفاده واقع می‎شود.
• Passport: برای ایجاد منطق مربوط به ثبت‌نام کاربران و ورود آنها استفاده می‎شود. مانند ورود از طریق گوگل، از طریق فیس‌بوک، از طریق ایمیل و گذرواژه و...
• و بسیاری از کتابخانه‌های دیگر که در مسیر یادگیری فول استک با آنها مواجه خواهید شد.

مسیر فول استک شدن

مسیر فول استک شدن مسیر بسیار چالش برانگیزی است و باید این نکته را مدنظر داشته باشید که هیچ روش استاندارد و یکسانی وجود ندارد. باتوجه‌به پیش‌زمینه آموزنده، هدف آن، میزان تحصیلات و اینکه از چه فناوری می‌خواهد استفاده کند مسیر می‌تواند کاملاً متفاوت باشد. بااین‌حال ما در اینجا یک مسیر معروف، کاربردی و ثابت شده را معرفی می‌کنیم. اگر تازه می‌خواهید برنامه‌نویسی را شروع کنید، صفحهٔ چگونه برنامه‌نویسی را شروع کنیم هم می‌تواند به شما کمک کند.

مرحله اول: یادگیری اصول اولیه فرانت‌ اند و طراحی سایت

در این مرحله می‌بایست زبان HTML، CSS و تا حدودی JavaScript را فراگیرید و با تگ‌های اولیه HTML آشنا شوید تا بتوانید یک ساختار هدفمند برای ظاهر وب‌سایتتان طراحی کنید. به‌وسیله CSS اصول آرایش تگ‌های HTML و تکنیک‌های مختلف استایل دادن مانند Grid System، Flex box و بسیاری از موارد دیگر را می‌بایست یاد بگیرید.

زبان JavaScript هم برای فرانت‌اند استفاده می‌شود و هم بک‌اند. در این قسمت شما می‌بایست قسمت فرانت جاوا اسکریپت را آموزش ببینید تا بتوانید یک وب‌سایت پویا با انواع انیمیشن‌ها، منو‌های ناوبری و بسیاری از موارد دیگر طراحی کنید.

معمولاً در دوره‌های طراحی وب‌سایت تمامی این موارد را داخل یک پکیج آموزش می‌دهند.

مرحله دوم: یادگیری طراحی فرانت‌ اند به‌ وسیله فریم‌ ورک‌ های مدرن

طراحی وب‌سایت تنها به‌وسیله HTMLزبان html چیست؟ اچ تی ام ال (HTML) چیست و چه کاربردی دارد؟این مقاله عالی به معرفی زبان html پرداخته سپس موارد چون : html چه کاربردی دارد؟ فایل html چیست؟ بررسی مزایا و معایب HTML، پرکاربرد ترین تگ های HTML پرداخته و CSSزبان CSS چیست و چه کاربردی دارد؟⚡️سی اس اس چیستاین مقاله عالی بررسی کرده که CSS چیست و چه کاربردی دارد همچنین رابطه CSS و HTML و ساختار کدهای CSS و نحوه ساختن فایل CSS و نحوه اضافه کردن آن به HTML را گفته کمی خسته‌کننده، طولانی و البته پر دردسر است. روش‌های نوین به این‌گونه است که شما یک فریم‌ورک مانند React.JS، Vue یا Angular را انتخاب کرده و سپس اجزای مختلف وب‌سایت را به یک کامپوننت تبدیل می‌کنید. هر کامپوننت دارای طراحی و پارامتر‌های مخصوص به خود است. با این روش علاوه بر اینکه کارتان راحت‌تر شده و نیاز به طراحی و یا کپی پیست چندباره کد‌ها نیستید، بلکه پروژه بسیار تمیزتر از روش سنتی ساخته می‌‎شود.

از کتابخانه‌های دیگری مانند Axios، Fetch برای دریافت داده‌ها از بک‌اند استفاده می‌شود و ابزارهایی مانند Vite، Webpack و Parcel برای ابزار ساخت (building tool) استفاده می‌شود (به‌عنوان‌مثال ادغام‌کردن چندین کد CSS یا یکپارچه‌سازی کدهای جاوا اسکریپت و...) علاوه بر اینها برای مدیریت حالت‌ها و پارامتر‌هایی که در فریم‌ورک‌هایی همچون React مورداستفاده قرار می‌گیرند می‌توانیم از ابزار‌های Redux، Zustand و یا Context API استفاده کنیم‌.

در حال حاضر نگران حفظ‌ کردن کلمات و ابزار‌هایی که در اینجا معرفی می‌کنیم نباشید. در حین آموزش، مدرس با تمامی این‌ها کار خواهد کرد و شما یک‌به‌یک با تمامی این موارد آشنا خواهید شد.

مرحله سوم: یادگیری توسعه بک‌ اند

مرحله سوم مسیر فول استک شدن، مرحله یادگیری توسعه بک‌اند است. ابتدا دقت کنید که الزاماً نیازی نیست تا در مرحله ۱ و مرحله ۲ متخصص شده و سپس وارد مرحله ۳ شوید، بلکه از همان ابتدا و با یادگیری اصول اولیه HTML و CSS قادر خواهید بود که کم‌کم توسعه بک‌اند را فراگیرید و به‌موازات مرحله اول و دوم، مرحله سوم را پیش ببرید.

مرحله سوم یکی از طولانی‌ترین بخش‌های فول استک شدن است و شما همیشه می‌بایست به یادگیری ادامه دهید، چرا که الگوریتم‌ها، زبان‌ها، روش‌ها و ابزارها دائماً در حال تغییرند. در این مرحله یک‌زبان و یک فریم‌ورک بک‌اند را انتخاب کرده و شروع به یادگیری و عمیق‌شدن می‌کنید. در لیست زیر تعدادی از محبوب‌ترین زبان‌ها و فریم‌ورک‌های توسعه بک‌اند گردآوری شده است:

1. زبان JavaScript و فریم‌ورک Node.JS
2. زبان Python و فریم‌ورک Django یا Flask
3. زبان PHP و کتابخانه Laravel
4. زبان C# و فریم‌ورک ASP.Net
5. زبان Java و فریم‌ورک Spring
6. و...

همچنین در این مرحله می‌بایست در مورد طراحی پایگاه‌داده، روش نگهداری، پشتیبانی، پیداکردن خطا، امنیت داده‌ها و بسیاری دیگر از موارد مربوط به پایگاه‌داده‌ها را فراگیرید. محبوب‌ترین پایگاه‌داده‌های موجود که بسیاری از فول استک دولوپرها از آن استفاده می‌کنند در لیست زیر آمده است:

1. پایگاه‌داده‌های NoSQL: مانند MongoDB
2. پایگاه‌داده‌های SQL: مانند MySQL و PostgreSQL

موارد مربوط به نحوه ذخیره و جابجایی فایل، نحوه احراز هویت کاربران به‌وسیله تکنیک‌هایی مانند JWT و OAuth، امنیت وب‌سایت، تست وب‌سایت و... همه در این مرحله صورت می‌پذیرد.

مرحله چهارم: توسعه وب و انتشار آن

در این مرحله وب‌سایت ساخته شده و تنظیمات اصلی آن شکل‌گرفته و آماده انتشار می‎شود. ابزار‌های مختلفی مانند Gitگیت (Git) چیست؟ و چگونه از آن استفاده کنیم؟گیت (Git) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟ این مقاله عالی به بررسی مزایای سیستم گیت و نحوه کار کردن با گیت پرداخته و گفته چرا از گیت استفاده می شود؟ و Githubگیت هاب چیست؟ نحوه کار و استفاده از گیت هاب چگونه است؟این مقاله عالی بررسی کرده که گیت هاب چگونه کار می‌کند؟ و همچنین به بررسی کاربرد های گیت هاب و شروع کار با گیت هاب پرداخته است در این مرحله برای مدیریت ورژن استفاده می‌شوند. همچنین وب‌سایت‌هایی مانند Vercel، Netlify، Railway و Amazon AWS ایجاد شده‌اند تا سرویس‌دهنده‌ای را در انتخاب شما قرار دهند که بتوانید وب‌سایت خود را در آنها آپلود کنید. ناگفته نماند که خود شما نیز می‌توانید سرور اجاره کنید (معمولاً دولوپر‌های ایرانی همین کار را می‌کنند) و سایت خود را مطابق با سرور اجاره شده تنظیم کنید.

هرچند که برای بسیاری از فول استک دولوپرها اجباری نیست، اما ابزار‌های CI/CD برای خودکاری سازی موارد ایجاد و انتشار، ابزار Docker برای ایجاد مایکروسرویس‌ها (Micro Services) و موارد این‌چنینی در مرحله چهارم انجام می‌‎شود که بیشتر برای دولوپر‌های حرفه‌ای و کارآزموده است و تنها بعضی از شرکت‌ها از این روش‌ها استفاده می‌کنند.

مرحله پنجم: تمرین و ساخت پروژه

از مهم‌ترین مرحله‌ها می‌توان به این مرحله اشاره کرد. شما می‌توانید با یادگیری هر یک از بخش‌های یک تا چهار، وارد مرحله پنجم شوید و یادگیری‌های خود را پیاده‌سازی کنید. ابتدا از ساخت پروژه‌های آسان شروع کنید و رفته‌رفته رو به سمت پروژه‌های حرفه‌ای‌تر، سخت‌تر و چالشی‌تر بروید. در لیست زیر تعدادی از این پروژه‌ها به ترتیب از آسان تا سخت آمده است:

• پروژه ساخت ماشین‌حساب
• پروژه طراحی To Do List برای برنامه‌ریزی کارهای روزانه
• برنامه ساخت وبلاگ و مدیریت آن (Blog CMS)
• ساخت وب‌سایت فروشگاهی
• ایجاد وب‌سایت برای آپلود داده‌های کاربران و رمزنگاری آنها
• ایجاد برنامه‌های مخصوص تماس تصویری و چت کردن
• شبیه‌ساز یک بانک اینترنتی (Neo Bank)
• ساخت سایت‌های فضای مجازی مانند LinkedIn (البته به‌صورت نیمه‌حرفه‌ای)

دوره فول استک

در حال حاضر دوره‌های متنوعی برای مسیر فول استک شدن وجود دارد. پیشنهاد می‌شود که سعی نکنید الزاماً تمامی موارد را در یک پکیج آموزشی تهیه کنید؛ چرا که یادگیری تمامی موارد بسیار زمان‌بر خواهد بود و ممکن است متد آموزشی مجموعه تهیه شده خوب نباشد و یا کوتاه باشد. بر اساس تجربه ما بهتر است که پکیج‌های زیر برای دوره فول استک تهیه شود:

• آموزش طراحی وب‌سایت به‌وسیله HTML/CSS/JS
• آموزش توسعه فرانت‌اند به‌وسیله یک فریم‌ورک مانند React (فریم‌ورک‌های دیگر)
• آموزش توسعه بک‌اند به‌وسیله یک فریم‌ورک مانند Node.JS (فریم‌ورک‌های دیگر)
• آموزش پایگاه‌داده SQL (مانند MySQL)
• آموزش پایگاه‌داده NoSQL (مانند MongoDB)

برای دانلود آموزش با زبان فارسی، پیشنهاد ما آموزش‌های وب‌سایت راکت و برای زبان انگلیسی وب‌سایت‌های Udemy و YouTube است. برای حرفه‌ای‌تر شدن و دسترسی به منابع روز دنیا و یادگیری کاملاً اصولی، پیشنهاد اول ما وب‌سایت Udemy است. برای مقایسهٔ منابع فارسی، صفحهٔ بهترین سایت‌های آموزش برنامه‌نویسی را هم ببینید.

مدت‌ زمان فول استک شدن چقدر است؟

اگر بخواهیم جواب کوتاهی به این سؤال بدهیم باید بگوییم متأسفانه هیچ زمان مشخصی وجود ندارد و مدت‌زمان فول استک شدن به موارد زیر وابسته است:

• پیش‌زمینه و سطح تحصیلات یادگیرنده
• مدت زمانی که در روز صرف یادگیری می‎شود.
• سطح فول استک دولوپر (مانند Junior، Mid-Level و Senior)
• فناوری‌های مورداستفاده برای توسعه وب‌سایت
• و...

به طور عمومی می‌توان گفت مسیر فول استک شدن یک دوره ۱ تا ۵ساله است و فول استک دولوپرها بعد از گذشت این مدت می‌توان گفت که در بیش از ۹۰ درصد مشاغل مربوط به طراحی فول استک وب‌سایت قادرند استخدام شوند.

استخدام برنامه‌ نویس فول استک

در حال حاضر بسیاری از شرکت‌های خصوصی و یا شرکت‌ها و سازما‌ن‌های دولتی اقدام به استخدام برنامه‌نویس فول استک می‌کنند؛ به‌این‌علت که تمامی ارگان‌ها و شرکت‌ها حداقل به یک وب‌سایت نیاز دارند تا بتوانند با کاربران و مشتریان‌شان در تعامل باشند. معمولاً استخدام به دو طریق صورت می‌پذیرد: یا از طریق آزمون‌های استخدامی که خود ادارات اعلام می‌کنند و یا از طریق سامانه‌های کاریابی. از معروف‌ترین سامانه‌های استخدام برنامه‌نویس فول استک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سامانه کامپیوتر جابز: سایت کامپیوتر جابز یکی از پلتفرم‌های بسیار خوب کاریابی است که تنها به آگهی‌های شغلی مرتبط با کامپیوتر اختصاص‌یافته است و بسیاری از شرکت‌ها آگهی‌های خود را در این وب‌سایت پخش می‌کنند. همچنین امکان ایجاد پروفایل شخصی و فیلترگذاری هوشمند برای یافتن مشاغل مربوطه توسط این سامانه میسر است.
• سامانه جاب‌ویژن: از دیگر سامانه‌های یافتن مشاغل برنامه‌نویسی فول استک می‌توان به سایت جاب‌ ویژن اشاره کرد که دارای امکانات فراوانی برای فیلترگذاری شغل، یافتن شغل برای استخدام مهندس کامپیوتر با حقوق بالا و دیگر موارد مربوط به پیداکردن آگهی شغلی است.
• سامانه‌ ای استخدام: سایت ای استخدام از دو سامانه معرفی شده قبلی از امکانات کمتری برخوردار است، بااین‌حال این سامانه یکی از قدیمی‌ترین پلتفرم‌های آگهی استخدامی مهندس کامپیوتر است و بسیاری از شرکت‌های مختلف ایران از این سایت برای پخش‌کردن آگهی‌های مهندسی کامپیوتر خود استفاده می‌کنند.
• سامانه جابینجا: سایت جابینجا یک پلتفرم دوطرفه کارفرما و کارجو است که متفاوت از بسیاری از پلتفرم‌های دیگر است. بسیاری از شرکت‌های خصوصی بزرگ در داخل و خارج از ایران آگهی‌های شغلی خود را در این سامانه منتشر می‎کنند.
• سامانه کارلنسر: سایت کارلنسر تقریباً سامانه جدیدی محسوب می‎شوند. در این سامانه متخصصان حوزه‌های مختلف می‌توانند پروفایل و رزومه خود را تکمیل کنند و شرایط کار با کارفرما را مشخص کنند. کارفرمایان نیز می‌توانند با ساخت پروفایل اقدام به واگذاری پروژه کامپیوتر به مهندسان آماده‌به‌کار در کارلنسر کنند.
• سامانه‌های دیگری نیز مانند ایران استخدام، ایران تلنت، بانک استخدام و... وجود دارد که دارای آگهی‌های مربوط به شغل برنامه‌نویس فول استک هستند.

درآمد برنامه‌ نویس فول استک

درآمد برنامه‌نویس داخل ایران و خارج بسیار متنوع است. در ایران به طور معمول میزان حقوق (بر اساس آخرین آگهی‌های شغلی) میزان درآمد یک برنامه‌نویس فول استک Junior بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان، برنامه‌ نویس Mid-level بین ۲۰ تا ۴۰ میلیون تومان و برنامه‌ نویس Senior بین ۳۵ تا ۷۵ میلیون تومان متغیر است. همچنین حقوق کسانی که در ایران مستقر هستند؛ اما با شرکت‌های واسط ایرانی کار می‌کنند (یعنی شرکت‌هایی که در خارج و ایران شعبه دارند، اما درآمدشان به دلار، یورو و یا ارز‌هایی غیر از ریال ایران است) بین ۵۰ میلیون تا ۵۰۰ میلیون تومان متغیر است. برای مقایسهٔ دقیق‌تر با سایر گرایش‌های برنامه‌نویسی، صفحات درآمد برنامه‌نویسی و حقوق برنامه‌نویس را هم ببینید.

در مورد میزان درآمد برنامه‌نویس فول استک در خارج از کشور هم می‌توان گفت در کشور‌های مختلف میزان حقوق کاملاً متفاوت است. به‌عنوان‌ مثال در جدول زیر متوسط حقوق برنامه‌نویسان فول استک در چند کشور آمده است:

منبع: گزارش Global Skill Development Council (GSDC) دربارهٔ روند حقوق برنامه‌نویسان فول استک در جهان.

جمع‌بندی

امروزه در حوزه کامپیوتر مشاغل بسیار زیاد و متنوعی وجود دارد، بعضی از آنها سخت و بعضی دیگر متوسط، بعضی از آنها محبوب و بعضی دیگر کمتر شناخته شده هستند. از جمله مشاغلی که بسیاری از دانش‌آموختگان رشتهٔ مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات به سراغش می‌روند، شغل برنامه‌نویس فول استک است؛ کسی که وظیفهٔ ساخت و طراحی یک وب‌سایت از ۰ تا ۱۰۰ را بر عهده دارد، یعنی وظایف مربوط به فرانت‌ اند و بک‌ اند را به‌تنهایی انجام می‌دهد. ازآنجاکه اکثر شرکت‌ها به وب‌سایت نیاز دارند، این حوزه کاری چه در داخل و چه در خارج از کشور بسیار محبوب و پرتقاضا است. در این صفحه سعی کردیم تا به طور کامل به فول استک بپردازیم و موارد مختلف مانند تعریف فول استک، وظایف یک برنامه‌نویس فول استک، دوره‌های آموزشی و ابزار‌های موردنیاز را مورد بررسی دهیم. در صورت داشتن هرگونه سؤال و ابهام می‌توانید در پایین همین صفحه در بخش نظرات آن را با ما در میان بگذارید.

مطالب مرتبط

همه مقالات

پروژه برای رشته کامپیوتر

مهندسی کامپیوتر دانشگاه آزاد تهران شمال

معرفی ارشد معماری کامپیوتر دانشگاه شریف

دکتری هوش مصنوعی دانشگاه تهران