در دنیای امروزی که فناوری حرف اول را می‌زند، اینترنت به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره ما تبدیل شده است. از خرید یک عدد خودکار گرفته تا خرید وسایل نقلیه و خانه از طریق فروشگاه‌های اینترنتی صورت می‌پذیرد. ثبت‌نام در دانشگاه، واریز وجه، یادگیری، تماشای فیلم و صدها امور دیگر تنها از طریق وب‌سایت‌ها و با چند کلیک ساده امکان‌پذیر شده است. حال این وب‌سایت‌ها چگونه طراحی می‌شوند؟ یک وب‌سایت خوب چه ویژگی می‌بایست داشته باشد؟ کارایی سایت‌ها چگونه اندازه‌گیری می‌شوند و برای اینکه یک وب‌سایت خوب بسازیم چه مهارت‌هایی باید داشته باشیم؟ یک فعال در حوزه مهندسی کامپیوتر فول‌استک به‌تمامی این موارد میتواند پاسخ دهد و در واقع صفر تا صد یک وب‌سایت را به‌تنهایی میتواند پیاده‌سازی کند. در این صفحه می‌خواهیم به طور کامل به مهندسی کامپیوتر فول استک بپردازیم و موارد زیر را پوشش دهیم:
- فول‌استک چیست و فول‌استک دولوپر کیست؟
- وظیفه فول‌استک دولوپر چیست
- مهارت‌های موردنیاز برای مهندسی کامپیوتر فول‌استک
- فریم‌ورک‌ها، ابزارها و زبان‌های برنامه‌نویسی فول‌استک
- مسیر فول‌استک شدن
- دوره فول‌استک
- مدت‌زمان فول‌استک شدن چقدر است؟
- استخدام برنامه‌نویس فول‌استک
- درآمد برنامه‌نویس فول‌استک
فول استک چیست و فول استک دولوپر کیست؟
به طور خیلی کلی و با نگاه از بالابه‌پایین، یک وب‌سایت از سه‌لایه تشکیل شده است:
- بخش فرانت‌اند (Frontend): این بخش همان ظاهر وب‌سایت است که کاربران با آن تعامل دارند. شما که در حال خواندن این مقاله هستید در حال مشاهده فرانت‌اند صفحه کنکور کامپیوتر هستید. این بخش بیشتر به طراحی، تجربه کاربری، انیمیشن‌ها و در کل ظاهر سایت می‌پردازد.
- بخش بک‌اند (Backend): بخش بک‌اند شامل کدهای منطق و الگوریتم‌هایی است که یک وب‌سایت را معنادار می‌کند. دستوراتی که از کاربران در بخش فرانت‌اند گرفته می‌شود در بخش بک‌اند پردازش شده و پاسخی به کاربر فرستاده می‌شود. به‌عنوان‌مثال ارسال ایمیل، واریز وجه، تغییر رمز عبور، خالی‌کردن سبد خرید، اقدام به خرید و تمامی این امورات از الگوریتم‌هایی تشکیل شده است که در بک‌اند، یعنی در جایی که کاربران قادر به مشاهده آن نیستند صورت می‌پذیرد.
- بخش پایگاه‌داده (Database): پایگاه داده همانند حافظه یک وب‌سایت عمل می‌کند. زمانی که شما وارد Inbox خود در Gmail می‌شوید، فارغ از اینکه با چه سیستمی در حال مشاهده آن هستید اطلاعات شما دقیقاً به همان صورتی که وجود داشت برای شما نمایش داده می‌شود. در واقع اطلاعات مربوط به شما در بخشی از پایگاه‌داده اینترنتی ذخیره شده است و با هربار دسترسی به وب‌سایت این داده‌ها بر اساس شناسه کاربری شما دریافت شده و به شما نمایش داده می‌شود.
در شکل زیر نحوه ارتباط این سه‌لایه با یکدیگر و تعامل کاربر با این موارد ترسیم شده است.
شکل بالا از ۶ مرحله تشکیل شده است:
- ابتدا کاربر از طریق لپ‌تاپ، کامپیوتر یا موبایل خود وارد وب‌سایت مربوطه می‌شود. فرانت اند وب‌سایت مربوطه به کاربر نمایش داده می‌شود. کاربر مشخصات خود را از طریق فرانت‌اند وارد می‌کند.
- اطلاعات کاربر از طریق کدهای نوشته شده به سمت بک اند می‌رود. بک‌اند به تجزیه و تحلیل اطلاعات می‌پردازد. مثلاً آیا فیلد ایمیل و پسورد وارد شده است (خالی نباشد)، سپس باید بررسی شود که آیا چنین کاربری وجود دارد؟
- اطلاعات از طریق بک‌اند به پایگاه داده برای جستجوکردن فرستاده می‌شود.
- در صورت وجودداشتن کاربر در پایگاه‌داده، اطلاعات کاربر برگشت داده می‌شود و در صورت وجودنداشتن هیچ مقداری برگشت داده نمی‌شود.
- مجدداً در بک‌اند اطلاعات دریافت شده از پایگاه‌داده تحلیل می‌شود. در صورت وجود اطلاعات کاربر و صحیح بودن پسورد، پاسخ ورود معتبر به سمت فرانت‌اند فرستاده می‌شود و یا در صورت وجود هرگونه خطایی، یک خطای از پیش تعیین شده به سمت فرانت‌اند فرستاده می‌شود.
- صفحه فرانت‌اند در مانیتور کاربر باتوجه‌به اطلاعات دریافت شده از بک‌اند به‌روزرسانی می‌شود.
به کسی که مسئول طراحی و برنامه‌نویسی بخش فرانت‌اند را بر عهده دارد به‌اصطلاح فرانت اند کار و به کسی که مسئول برنامه‌نویسی در بخش بک‌اند و ارتباطش با پایگاه‌داده است بک اند کار می‌گویند. حالا فول استک یا Full-Stack به کسی گفته می‌شود که مسئولیت تمامی این سه‌لایه را بر عهده دارد و در واقع همانند یک آچار همه‌کاره قادر است تا هم ظاهر وب‌سایت را طراحی کند و هم برنامه‌نویسی منطق وب‌سایت را انجام دهد.
وظیفه فول استک دولوپر چیست؟
باتوجه‌به اینکه فول استک دولوپر (Full Stack Developer) مسئول تمامی بخش‌های یک وب‌سایت است دارای وظایف نسبتاً زیادی است. مهم‌ترین وظایف یک فول‌استک دولوپر در لیست زیر گردآوری شده است:
- طراحی Front end وب‌سایت
- برنامه‌نویسی Back end وب‌سایت
- کار با پایگاه‌داده
- ایجاد ارتباط میان فرانت‌اند، بک‌اند و پایگاه‌داده
- تست‌کدهای نوشته شده
- برقراری امنیت وب‌سایت
- مهارت‌های موردنیاز برای مهندسی کامپیوتر فول‌استک
یک مهندس کامپیوتر فول استک می‌بایست مهارت‌های گوناگونی را در خصوص طراحی و نگهداری وب‌سایت داشته باشد و همواره نیز به تعداد مهارت‌های خود بیافزاید. در لیست زیر تعدادی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین مهارت‌های موردنیاز یک فول‌استک دولوپر ضمیمه شده است:
- توانایی طراحی بهینه و تعاملی ظاهر وب‌سایت
- توانایی طراحی رابط کاربری برای دستگاه‌های مختلف
- مسلط به برنامه‌نویسی وب با رویکرد الگوریتمی
- توانایی مدیریت پروژه‌های وب‌سایتی با معماری‌های مختلف
- توانایی طراحی، تولید و کار با انواع پایگاه‌داده‌ها
- آشنایی با هاست، سرور، شبکه و نحوه راه‌اندازی و عیب‌یابی آنها
- توانایی کار با سیستم‌های API و تولید آنها
- توانایی ایجاد و تعامل با واسط‌های REST
- نوشتن مستندات و توانایی به‌روزرسانی وب‌سایت
- اطمینان از امنیت و مقیاس‌پذیری وب‌سایت با ابزارهای موجود
- نوشتن آزمون نرم‌افزار برای وب‌سایت
- فریم‌ورک‌ها، ابزارها و زبان‌های برنامه‌نویسی فول‌استک
تاکنون فریم‌ورک‌ها و زبان های برنامه نویسی بسیار مختلفی برای هریک از سه‌لایه گفته شده در قسمت بالا ایجاد شده است. بسیاری از این ابزارها و فریم‌ورک‌ها توسط کمپانی‌های بزرگی مانند Meta، Google، Microsoft و... ایجاد شده‌اند و به‌صورت رایگان در اختیار برنامه‌نویسان قرار گرفته است و تعدادی دیگر توسط نهاد‌های خصوصی تولید شده و به‌روزرسانی می‌شوند. در ادامه این بخش به محبوب‌ترین زبان‌ها و فریم‌ورک‌های حال حاضر برای هر سه‌لایه می‌پردازیم.
لایه فرانت اند
مهم‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی، کتابخانه‌ها و ابزارهای این لایه در لیست زیر آمده است:
- زبان HTML: این زبان برای طراحی ساختار کلی یک وب‌سایت شامل بخش هدر، بخش فوتر، فهرست‌ها، جداول و... به کار گرفته می‌شود و تمامی وب‌سایت‌ها خواه مستقیم و خواه غیرمستقیم با زبان HTML در ارتباط هستند.
- زبان CSS: از این زبان برای روح بخشیدن به کدهای HTML مانند رنگ‌کردن آنها، جابجایی آنها برای زیباتر شدن، تعاملی کردن آنها و در کل جذاب‌تر کردن ظاهر وب‌سایت استفاده می‌شود.
- Bootstrap، Tailwind CSS، SASS: کتابخانه‌ها و فریم‌ورک‌هایی هستند که به‌عنوان جایگزینی برای Vanilla CSS (یعنی CSS خالی و اولیه) محسوب می‌شوند. ظاهرسازی وب‌سایت با این ابزارها سریع‌تر و راحت‌تر صورت می‌پذیرد.
- React JS, Angular JS, Vue JS: اینها همگی فریم‌ورک‌های توسعه فرانت‌اند هستند که در رویکرد ایجاد وب‌سایت تغییراتی به وجود آورده‌اند. طراحی وب‌سایت با این ابزارها به این صورت است که ابتدا اجزای اصلی وب‌سایت تحت عنوان کامپوننت (Component) ایجاد می‌شوند و از به هم وصل کردن کامپوننت‌ها می‌توان یک وب‌سایت کامل ساخت. نکته جالب قضیه این است که یک کامپوننت تنها یک‌بار نوشته می‌شود و بارها در قسمت‌های مختلف وب‌سایت قابل‌استفاده است.
لایه بک اند:
باتوجه‌به اینکه برنامه‌نویسی اصلی وب‌سایت در این قسمت صورت می‌پذیرد و مسائل حساس مختلفی شامل امنیت، مقیاس‌پذیری، سرعت و... از نگرانی‌های این بخش محسوب می‌شود، تاکنون زبان‌ها و ابزارهای بسیار مختلف و متنوعی برای این لایه به وجود آمده است که هر کدام دارای مزایا و معایب مربوط به خود است. در لیست زیر تنها بخشی از محبوب‌ترین آنها را ضمیمه کرده‌ایم:
- زبان‌های برنامه‌نویسی JavaScript، JavaScript، C#، Ruby on Rails، پایتون (Python)، Java، C++ و بسیاری از زبان‌های دیگر به‌عنوان زبان‌اصلی منطق پیاده‌سازی بک‌اند وب‌سایت مورداستفاده قرار می‌گیرد. مهندسان کامپیوتر فول استک دولوپر کافی است یک یا نهایت دو زبان از میان این زبان‌ها را یاد بگیرد. حتی با تنها یک‌زبان نیز امکان پیاده‌سازی کامل یک وب‌سایت حرفه‌ای وجود دارد.
- ASP.Net، Laravel، Node.js، Next.js، Django، Flask و بسیاری از فریم‌ورک‌های دیگر وجود دارند که هدفشان پیاده‌سازی سرویس‌دهنده و ارتباط میان سه‌لایه وب‌سایت است. برنامه‌نویسی اصلی وب‌سایت‌ها به‌وسیله این فرریم‌ورک‌ها صورت می‌پذیرند. همچنین هر کدام از این فریم‌ورک‌ها زبان برنامه‌نویسی خودشان را دارند. به‌عنوان‌مثال زبان برنامه‌نویسی Flask و Django زبان پایتون است یا زبان NodeJS زبان برنامه‌نویسی جاوا اسکریپت است. همچنین زبان برنامه‌نویسی Laravel و ASP.Net به ترتیب PHP و سی‌شارپ هستند؛ بنابراین باتوجه‌به زبان برنامه‌نویسی خود باید این فریم‌ورک‌ها را انتخاب کنید و یا برعکس، باتوجه‌به فریم‌ورک‌های انتخابی اقدام به یادگیری زبان برنامه‌نویسی مربوطه کنید.
هرکدام از فریم‌ورک‌ها و زبان‌های برنامه‌نویسی نیز از کتابخانه‌های جداگانه خود تشکیل شده است که کار را برای برنامه‌نویسان بسیار راحت‌تر کرده و فول‌استک دولوپرها نیازی نیست تا از ابتدا همه چیز را خودشان بسازند. به‌عنوان‌مثال در مخزن npm که یک مخزن برای دانلودکردن پکیج‌های زبان برنامه‌نویسی جاوا اسکریپت است شامل بیش از ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار پکیج است!
برای اینکه بهتر با این پکیج‌ها و کتابخانه‌ها آشنا شوید تعدادی از پکیج‌های JavaScript و Node.js که هفتگی میلیون‌ها بار دانلود می‌شوند را معرفی میکنیم:
- Express.js: برای ساخت سرویس‌دهنده و یا مثلاً سیستم‌های RESTful استفاده می‌شود. کلیه تعاملات بین کاربر و سرویس‌دهنده از طریق مسیر‌هایی که به‌وسیله Express ساخته شده‌اند صورت می‌پذیرد.
- Bcrypt.js: برای رمزنگاری داده‌های مختلف مانند گذرواژه کاربران استفاده می‌شود.
- Dotenv: برای ایجاد ثابت‌هایی که در تمامی قسمت‌های برنامه قابل‌استفاده هستند مورداستفاده واقع می‌شود.
- Passport: برای ایجاد منطق مربوط به ثبت‌نام کاربران و ورود آنها استفاده می‌شود. مانند ورود از طریق گوگل، از طریق فیس‌بوک، از طریق ایمیل و گذرواژه و...
- و بسیاری از کتابخانه‌های دیگر که در مسیر یادگیری فول‌استک با آنها مواجه خواهید شد.
- مسیر فول‌استک شدن
مسیر فول استک شدن مسیر بسیار چالش برانگیزی است و باید این نکته را مدنظر داشته باشید که هیچ روش استاندارد و یکسانی وجود ندارد. باتوجه‌به پیش‌زمینه آموزنده، هدف آن، میزان تحصیلات و اینکه از چه فناوری می‌خواهد استفاده کند مسیر میتواند کاملاً متفاوت باشد. بااین‌حال ما در اینجا یک مسیر معروف، کاربردی و ثابت شده را معرفی میکنیم.
مرحله اول: یادگیری اصول اولیه فرانت اند و طراحی سایت
در این مرحله می‌بایست زبان HTML، CSS و تا حدودی JavaScript را فراگیرید و با تگ‌های اولیه HTML آشنا شوید تا بتوانید یک ساختار هدفمند برای ظاهر وب‌سایتتان طراحی کنید. به‌وسیله CSS اصول آرایش تگ‌های HTML و تکنیک‌های مختلف استایل دادن مانند Grid System، Flex box و بسیاری از موارد دیگر را می‌بایست یاد بگیرید.
زبان JavaScript هم برای فرانت‌اند استفاده می‌شود و هم بک‌اند. در این قسمت شما می‌بایست قسمت فرانت جاوا اسکریپت را آموزش ببینید تا بتوانید یک وب‌سایت پویا با انواع انیمیشن‌ها، منو‌های ناوبری و بسیاری از موارد دیگر طراحی کنید.
معمولاً در دوره‌های طراحی وب‌سایت تمامی این موارد را داخل یک پکیج آموزش می‌دهند.
مرحله دوم: یادگیری طراحی فرانت اند به وسیله فریم ورک های مدرن
طراحی وب‌سایت تنها به‌وسیله HTML و CSS کمی خسته‌کننده، طولانی و البته پر دردسر است. روش‌های نوین به این‌گونه است که شما یک فریم‌ورک مانند React.JS، Vue یا Angular را انتخاب کرده و سپس اجزای مختلف وب‌سایت را به یک کامپوننت تبدیل می‌کنید. هر کامپوننت دارای طراحی و پارامتر‌های مخصوص به خود است. با این روش علاوه بر اینکه کارتان راحت‌تر شده و نیاز به طراحی و یا کپی پیست چندباره کد‌ها نیستید، بلکه پروژه بسیار تمیزتر از روش سنتی ساخته می‌شود.
از کتابخانه‌های دیگری مانند Axios، Fetch برای دریافت داده‌ها از بک‌اند استفاده می‌شود و ابزارهایی مانند Vite، Webpack و Parcel برای ابزار ساخت (building tool) استفاده می‌شود (به‌عنوان‌مثال ادغام‌کردن چندین کد CSS یا یکپارچه‌سازی کدهای جاوا اسکریپت و...) علاوه بر اینها برای مدیریت حالت‌ها و پارامتر‌هایی که در فریم‌ورک‌هایی همچون React مورداستفاده قرار می‌گیرند می‌توانیم از ابزارهای Redux، Zustand و یا Context API استفاده کنیم.
در حال حاضر نگران حفظ کردن کلمات و ابزارهایی که در اینجا معرفی میکنیم نباشید. در حین آموزش، مدرس با تمامی اینها کار خواهد کرد و شما یک‌به‌یک با تمامی این موارد آشنا خواهید شد.
مرحله سوم: یادگیری توسعه بک اند
مرحله سوم مسیر فول استک شدن، مرحله یادگیری توسعه بک‌اند است. ابتدا دقت کنید که الزاماً نیازی نیست تا در مرحله ۱ و مرحله ۲ متخصص شده و سپس وارد مرحله ۳ شوید، بلکه از همان ابتدا و با یادگیری اصول اولیه HTML و CSS قادر خواهید بود که کم‌کم توسعه بک‌اند را فراگیرید و به‌موازات مرحله اول و دوم، مرحله سوم را پیش ببرید.
مرحله سوم یکی از طولانی‌ترین بخش‌های فول‌استک شدن است و شما همیشه می‌بایست به یادگیری ادامه دهید، چرا که الگوریتم‌ها، زبان‌ها، روش‌ها و ابزارها دائماً در حال تغییرند. در این مرحله یک‌زبان و یک فریم‌ورک بک‌اند را انتخاب کرده و شروع به یادگیری و عمیق‌شدن می‌کنید. در لیست زیر تعدادی از محبوب‌ترین زبان‌ها و فریم‌ورک‌های توسعه بک‌اند گردآوری شده است:
- زبان JavaScript و فریم‌ورک Node.JS
- زبان Python و فریم‌ورک Django یا Flask
- زبان PHP و کتابخانه Laravel
- زبان C# و فریم‌ورک ASP.Net
- زبان Java و فریم‌ورک Spring
- و...
همچنین در این مرحله می‌بایست در مورد طراحی پایگاه‌داده، روش نگهداری، پشتیبانی، پیداکردن خطا، امنیت داده‌ها و بسیاری دیگر از موارد مربوط به پایگاه‌داده‌ها را فراگیرید. محبوب‌ترین پایگاه‌داده‌های موجود که بسیاری از فول‌استک دولوپرها از آن استفاده می‌کنند در لیست زیر آمده است:
- پایگاه‌داده‌های NoSQL: مانند MongoDB
- پایگاه‌داده‌های SQL: مانند MySQL و PostgreSQL
موارد مربوط به نحوه ذخیره و جابجایی فایل، نحوه احراز هویت کاربران به‌وسیله تکنیک‌هایی مانند JWT و OAuth، امنیت وب‌سایت، تست وب‌سایت و... همه در این مرحله صورت می‌پذیرد.
مرحله چهارم: توسعه وب و انتشار آن
در این مرحله وب‌سایت ساخته شده و تنظیمات اصلی آن شکل‌گرفته و آماده انتشار می‌شود. ابزارهای مختلفی مانند Git و Github در این مرحله برای مدیریت ورژن استفاده می‌شوند. همچنین وب‌سایت‌هایی مانند Vercel، Netlify، Railway و Amazon AWS ایجاد شده‌اند تا سرویس‌دهنده‌ای را در انتخاب شما قرار دهند که بتوانید وب‌سایت خود را در آنها آپلود کنید. ناگفته نماند که خود شما نیز می‌توانید سرور اجاره کنید (معمولاً دولوپر‌های ایرانی همین کار را می‌کنند) و سایت خود را مطابق با سرور اجاره شده تنظیم کنید.
هرچند که برای بسیاری از فول استک دولوپرها اجباری نیست، اما ابزارهای CI/CD برای خودکاری سازی موارد ایجاد و انتشار، ابزار Docker برای ایجاد مایکروسرویس‌ها (Micro Services) و موارد این‌چنینی در مرحله چهارم انجام می‌شود که بیشتر برای دولوپر‌های حرفه‌ای و کارآزموده است و تنها بعضی از شرکت‌ها از این روش‌ها استفاده می‌کنند.
مرحله پنجم: تمرین و ساخت پروژه
از مهم‌ترین مرحله‌ها می‌توان به این مرحله اشاره کرد. شما می‌توانید با یادگیری هر یک از بخش‌های یک تا چهار، وارد مرحله پنجم شوید و یادگیری‌های خود را پیاده‌سازی کنید. ابتدا از ساخت پروژه‌های آسان شروع کنید و رفته‌رفته رو به سمت پروژه‌های حرفه‌ای‌تر، سخت‌تر و چالشی‌تر بروید. در لیست زیر تعدادی از این پروژه‌ها به ترتیب از آسان تا سخت آمده است:
- پروژه ساخت ماشین‌حساب
- پروژه طراحی To Do List برای برنامه‌ریزی کارهای روزانه
- برنامه ساخت وبلاگ و مدیریت آن (Blog CMS)
- ساخت وب‌سایت فروشگاهی
- ایجاد وب‌سایت برای آپلود داده‌های کاربران و رمزنگاری آنها
- ایجاد برنامه‌های مخصوص تماس تصویری و چت کردن
- شبیه‌ساز یک بانک اینترنتی (Neo Bank)
- ساخت سایت‌های فضای مجازی مانند LinkedIn (البته به‌صورت نیمه‌حرفه‌ای)
- دوره فول‌استک
در حال حاضر دوره‌های متنوعی برای مسیر فول استک شدن وجود دارد. پیشنهاد می‌شود که سعی نکنید الزاماً تمامی موارد را در یک پکیج آموزشی تهیه کنید؛ چرا که یادگیری تمامی موارد بسیار زمان‌بر خواهد بود و ممکن است متد آموزشی مجموعه تهیه شده خوب نباشد و یا کوتاه باشد. بر اساس تجربه ما بهتر است که پکیج‌های زیر برای دوره فول استک تهیه شود:
- آموزش طراحی وب‌سایت به‌وسیله HTML/CSS/JS
- آموزش توسعه فرانت‌اند به‌وسیله یک فریم‌ورک مانند React (فریم‌ورک‌های دیگر)
- آموزش توسعه بک‌اند به‌وسیله یک فریم‌ورک مانند Node.JS (فریم‌ورک‌های دیگر)
- آموزش پایگاه‌داده SQL (مانند MySQL)
- آموزش پایگاه‌داده NoSQL (مانند MongoDB)
برای دانلود آموزش با زبان فارسی، پیشنهاد ما آموزش‌های وب‌سایت راکت و برای زبان انگلیسی وب‌سایت‌های Udemy و YouTube است. برای حرفه‌ای‌تر شدن و دسترسی به منابع روز دنیا و یادگیری کاملاً اصولی، پیشنهاد اول ما وب‌سایت Udemy است.
مدت زمان فول استک شدن چقدر است؟
اگر بخواهیم جواب کوتاهی به این سؤال بدهیم باید بگوییم متأسفانه هیچ زمان مشخصی وجود ندارد و مدت‌زمان فول‌استک شدن به موارد زیر وابسته است:
- پیش‌زمینه و سطح تحصیلات یادگیرنده
- مدت زمانی که در روز صرف یادگیری می‌شود.
- سطح فول‌استک دولوپر (مانند Junior، Mid-Level و Senior)
- فناوری‌های مورداستفاده برای توسعه وب‌سایت
- و...
به طور عمومی می‌توان گفت مسیر فول‌استک شدن یک دوره ۱ تا ۵ساله است و فول‌استک دولوپرها بعد از گذشت این مدت می‌توان گفت که در بیش از ۹۰ درصد مشاغل مربوط به طراحی فول‌استک وب‌سایت قادرند استخدام شوند.
استخدام برنامه نویس فول استک
در حال حاضر بسیاری از شرکت‌های خصوصی و یا شرکت‌ها و سازما‌ن‌های دولتی اقدام به استخدام مهندس کامپیوتر فول‌استک می‌کنند؛ به‌این‌علت که تمامی ارگان‌ها و شرکت‌ها حداقل به یک وب‌سایت نیاز دارند تا بتوانند با کاربران و مشتریان‌شان در تعامل باشند. معمولاً استخدام به دو طریق صورت می‌پذیرد: یا از طریق آزمون‌های استخدامی که خود ادارات اعلام می‌کنند و یا از طریق سامانه‌های کاریابی. از معروف‌ترین سامانه‌های استخدام برنامه‌نویس فول‌استک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سامانه کامپیوتر جابز: سایت کامپیوتر جابز یکی از پلتفرم‌های بسیار خوب کاریابی است که تنها به آگهی‌های شغلی مرتبط با کامپیوتر اختصاص‌یافته است و بسیاری از شرکت‌ها آگهی‌های خود را در این وب‌سایت پخش می‌کنند. همچنین امکان ایجاد پروفایل شخصی و فیلترگذاری هوشمند برای یافتن مشاغل مربوطه توسط این سامانه میسر است.
- سامانه جاب‌ویژن: از دیگر سامانه‌های یافتن مشاغل مهندسی کامپیوتر فول‌استک می‌توان به سایت جاب ویژن اشاره کرد که دارای امکانات فراوانی برای فیلترگذاری شغل، یافتن شغل برای استخدام مهندس کامپیوتر با حقوق بالا و دیگر موارد مربوط به پیداکردن آگهی شغلی است.
- سامانه ای استخدام: سایت ای استخدام از دو سامانه معرفی شده قبلی از امکانات کمتری برخوردار است، بااین‌حال این سامانه یکی از قدیمی‌ترین پلتفرم‌های آگهی استخدامی مهندس کامپیوتر است و بسیاری از شرکت‌های مختلف ایران از این سایت برای پخش‌کردن آگهی‌های مهندسی کامپیوتر خود استفاده می‌کنند.
- سامانه جابینجا: سایت جابینجا یک پلتفرم دوطرفه کارفرما و کارجو است که متفاوت از بسیاری از پلتفرم‌های دیگر است. بسیاری از شرکت‌های خصوصی بزرگ در داخل و خارج از ایران آگهی‌های شغلی خود را در این سامانه منتشر می‌کنند.
- سامانه کارلنسر: سایت کارلنسر تقریباً سامانه جدیدی محسوب می‌شوند. در این سامانه متخصصان حوزه‌های مختلف می‌توانند پروفایل و رزومه خود را تکمیل کنند و شرایط کار با کارفرما را مشخص کنند. کارفرمایان نیز می‌توانند با ساخت پروفایل اقدام به واگذاری پروژه کامپیوتر به مهندسان آماده‌به‌کار در کارلنسر کنند.
- سامانه‌های دیگری نیز مانند ایران استخدام، ایران تلنت، بانک استخدام و... وجود دارد که دارای آگهی‌های مربوط به رشته مهندسی کامپیوتر فول استک هستند.
درآمد برنامه نویس فول استک
درآمد برنامه‌نویس داخل ایران و خارج بسیار متنوع است. در ایران به طور معمول میزان حقوق (بر اساس آگهی‌های شغلی) میزان درآمد یک برنام ه‌نویس فول استک Junior بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان، برنامه نویس Mid-level بین ۲۰ تا ۴۰ میلیون تومان و برنامه نویس Senior بین ۳۵ تا ۷۵ میلیون تومان متغیر است. همچنین حقوق کسانی که در ایران مستقر هستند؛ اما با شرکت‌های واسط ایرانی کار می‌کنند (یعنی شرکت‌هایی که در خارج و ایران شعبه دارند، اما درآمدشان به دلار، یورو و یا ارز‌هایی غیر از ریال ایران است) بین ۵۰ میلیون تا ۵۰۰ میلیون تومان متغیر است.
در مورد میزان درآمد برنامه‌نویس فول‌استک در خارج از کشور هم می‌توان گفت در کشور‌های مختلف میزان حقوق کاملاً متفاوت است. به‌عنوان مثال در تصویر زیر متوسط حقوق برنامه‌نویسان فول‌استک در ۶ کشور نشان‌داده‌شده است:
اگر به دنبال اطلاعات کامل‌تر درباره کنکور ارشد کامپیوتر، منابع، ضرایب دروس، رتبه‌های قبولی، برنامه‌ریزی و مسیر موفقیت در کنکور هستید، به صفحه اصلی سایت کنکور ارشد کامپیوتر مراجعه کنید و ۳ فیلمی را که زیر فیلم جشن رتبه‌های برتر دو سال اخیر قرار گرفته‌اند، مشاهده کنید.
ورود به صفحه اصلی سایت کنکور کامپیوتر ←جمع‌بندی
امروزه در حوزه کامپیوتر مشاغل بسیار زیاد و متنوعی وجود دارد، بعضی از آنها سخت و بعضی دیگر متوسط، بعضی از آنها محبوب و بعضی دیگر کمتر شناخته شده هستند. از جمله مشاغل مربوط به رشته مهندسی کامپیوتر می‌توان به مهندسی کامپیوتر فول استک اشاره کرد که وظیفه آنها ساخت و طراحی یک وب‌سایت از ۰ تا ۱۰۰ است. یعنی وظایف مربوط به فرانت اند و بک اند را به‌تنهایی می‌بایست انجام دهند. ازآنجاکه اکثر شرکت‌ها به وب‌سایت نیاز دارند، این حوزه کاری چه در داخل و چه در خارج از کشور بسیار محبوب و پرتقاضا است. در این صفحه سعی کردیم تا به طور کامل به مهندسی کامپیوتر فول استک بپردازیم و موارد مختلف مانند تعریف فول استک، وظایف یک مهندس فول استک، دوره‌های آموزشی و ابزارهای موردنیاز را مورد بررسی دهیم. در صورت داشتن هرگونه سؤال و ابهام می‌توانید در پایین همین صفحه در بخش نظرات آن را با ما در میان بگذارید.
فول استک چیست و فول استک دولوپر کیست؟
فول‌استک یا Full-stack به ادغام وظایف توسعه‌دهنده فرانت‌اند و توسعه‌دهنده بک‌اند اشاره دارد که در واقع به کل مجموعه موردنیاز برای توسعه یک وب‌سایت اشاره می‌کند؛ بنابراین فول‌استک دولوپر کسی است که هم ظاهر و فرانت وب‌سایت را توسعه می‌دهد و هم بک‌اند سایت را و در واقع ۰ تا ۱۰۰ پیاده‌سازی یک وب‌سایت را میتواند بر عهده داشته باشد.
مدت زمان فول‌استک شدن چقدر است؟
به طور معمول مدت زمانی که برای فول‌استک شدن لازم است بین ۱ تا ۵ سال است. البته بعد از ۵ سال آموزش و یادگیری متوقف نمی‌شود؛ چرا که فناوری دائماً در حال بروز شدن است و مسلماً از یک فول‌استک دولوپر انتظار می‌رود تا هم‌زمان با پیشرفت فناوری نیز پیشرفته کند.
