رشته دیتا ساینس یا علم داده (Data Science) که به آن علوم داده و علم داده‌ها نیز گفته می‌شود، یکی از رشته‌ها و گرایش‌های پرطرفدار این روز‌های عرصه فناوری است که با سرعت بسیار زیادی در حال رشد کردن است. رشته دیتا ساینس در واقع ترکیبی از مباحث مختلف ریاضیاتی، آماری، برنامه نویسی و مهارت‌های دیگر است که هدف اصلی آن استخراج داده‌های با ارزش و پردازش آنها در میان انبوهی از اطلاعات بدست آمده و ذخیره شده است. رشته علم داده یا دیتا ساینس در حال حاضر در بسیاری از صنایع و همچنین در تمامی کشورهای فناوری محور مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مقاله می‌خواهیم به طور جامع به رشته دیتا ساینس در ایران بپردازیم و جوانب گوناگون پیرامون این رشته را مورد بررسی قرار دهیم.
نحوه گرفتن مدرک دیتا ساینس
با توجه به تعداد بالای شرکت‌هایی که متخصص دیتا ساینس یا همان علم داده می‌پذیرند، بسیاری از افراد می‌خواهند بدانند که چگونه می‌توانند مدرک مربوط به علوم داده را اخذ کرده و برای کارهای مربوطه اقدام کنند. به طور کلی دو راه برای یادگیری رشته دیتا ساینس وجود دارد. راه اول یادگیری به صورت خودخوان و از طریق آموزش‌ها و بوت کمپ‌های آنلاین و یا حضوری است. راه دوم اخذ مدرک دانشگاهی در رشته‌های مربوط به دیتا ساینس مانند علم داده، علوم داده، داده کاوی و مهندس داده است که در کشور ما بیشتر طرفدار دارد. در ادامه می‌خواهیم هر دو روش را مورد بررسی قرار دهیم.
اخذ مدرک دیتا ساینس غیرآکادمیک
شاید برای شما هم سوال باشد که چگونه بدون حضور در دانشگاه و صرف‌کردن وقت برای دروس دانشگاهی اقدام به شروع کار در این حوزه کنید. هستند بسیاری از افراد که در حوزه‌های دیگر فعالیت می‌کنند و قصد دارند کمی در مورد رشته دیتا ساینس هم اطلاعات کسب کنند. تعداد بسیار زیادی پلتفرم آموزش آنلاین و اخذ مدرک آنلاین وجود دارد که متقاضیان می‌توانند از طریق آنها اقدام کنند.
از معتبرترین پلتفرم‌های آموزش آنلاین و اخذ مدرک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- Coursera
- Udacity
- DataCamp
- edX
همچنین بوت‌کمپ‌های زیر از جمله محبوب‌ترین بوت‌کمپ‌های علوم داده یا دیتا ساینس به‌حساب می‌آید:
- Springboard
- Le Wagon
- General Assembly
تعداد زیادی بوت‌کمپ و پلتفرم‌های اخذ مدرک در داخل کشور ایران وجود دارد که البته برای سنجش میزان اعتبار آنها نیاز به اطلاعات و بررسی‌های بیشتری است.
اخذ مدرک دیتا ساینس به صورت آکادمیک
در حال حاضر یکی از محبوب‌ترین راه‌های اخذ مدرک دیتا ساینس در ایران به‌صورت تحصیل در دانشگاه‌های دولتی است. برای اخذ مدرک رشته‌های مربوط به دیتا ساینس، دانشجویان می‌بایست از طریق کارشناسی‌ارشد اقدام کنند. به‌طورکلی متقاضیان می‌توانند از طریق چهار رشته تحصیلی وارد حوزه علم داده شوند:
- از طریق کنکور ارشد آمار
- از طریق کنکور ارشد ریاضی
- از طریق کنکور ارشد علوم کامپیوتر
- از طریق کنکور ارشد کامپیوتر
- از طریق کنکور ارشد آمار
از طریق کنکور ارشد آمار
برای ورود به رشته دیتا ساینس از طریق کنکور ارشد آمار، دانشجویان می‌بایست در زمان مقرر در کنکور ارشد رشته آمار شرکت کرده و موفق به کسب امتیاز لازم شوند. نام رشته مربوط به دیتا ساینس در ارشد آمار رشته علم داده‌ها است. در جدول زیر بخشی از اطلاعات مهم در مورد کنکور ارشد آمار ضمیمه شده است:
| رشته علم داده‌ها – کد ضریب 1 – کنکور ارشد رشته آمار (1207) | |
|---|---|
| دروس با ضریب 1 | زبان عمومی و تخصصی (انگلیسی) |
| دروس با ضریب 3 |
دروس پایه: ریاضی عمومی 1 و 2 – مبانی ماتریس‌ها و جبر خطی – مبانی آنالیز ریاضی – مبانی احتمال دروس تخصصی 2: نمونه گیری 1 و 2 – رگرسیون 1 |
| دروس با ضریب 4 | دروس تخصصی 1: احتمال 1 و 2 – آمار ریاضی 1 و 2 |
ظرفیت پذیرش رشته علم داده‌ها در ارشد آمار
جدول زیر بر اساس دفترچه کنکور ارشد سال 1403 طراحی شده است. با توجه این جدول می‌توان دریافت که در سال 1403 ظرفیت پذیرش رشته علم داده‌ها در دانشگاه‌های دولتی 89 نفر به صورت روزانه و 11 نفر به صورت شبانه بوده است.
| ظرفیت پذیرش رشته علم داده‌ها در ارشد آمار | ||
|---|---|---|
| نام دانشگاه | ظرفیت پذیرش روزانه | ظرفیت پذیرش شبانه |
| دانشگاه تهران | 7 | 3 |
| دانشگاه تربیت‌مدرس | 2 | 0 |
| دانشگاه بیرجند | 5 | 0 |
| دانشگاه بین‌المللی امام خمینی - قزوین | 12 | 2 |
| دانشگاه تبریز | 7 | 1 |
| دانشگاه حکیم سبزواری (سبزوار) | 9 | 0 |
| دانشگاه خلیج‌فارس (بوشهر) | 4 | 0 |
| دانشگاه زنجان | 7 | 0 |
| دانشگاه سمنان | 6 | 0 |
| دانشگاه شهید بهشتی (تهران) | 4 | 0 |
| دانشگاه شیراز | 8 | 0 |
| دانشگاه علامه طباطبایی (تهران) | 12 | 4 |
| دانشگاه یزد | 6 | 1 |
از طریق کنکور ارشد ریاضی
برای ورود به رشته دیتا ساینس از طریق کنکور ارشد ریاضی کاربردی، دانشجویان می‌بایست در زمان مقرر در کنکور ارشد رشته ریاضی شرکت کرده و موفق به کسب امتیاز لازم شوند. نام رشته مربوط به دیتا ساینس در ارشد ریاضی، رشته علوم داده است. در جدول زیر بخشی از اطلاعات مهم در مورد کنکور ارشد ریاضی ضمیمه شده است:
| رشته علوم داده – کد ضریب 5 – کنکور ارشد رشته ریاضی (1208) | |
|---|---|
| دروس با ضریب 2 | زبان عمومی و تخصصی (انگلیسی) |
| دروس با ضریب 4 | ریاضی عمومی 1 و 2 – معادلات دیفرانسیل – مبانی علوم ریاضی – مبانی ماتریس‌ها و جبر خطی – مبانی آنالیز ریاضی – مبانی آنالیز عددی – مبانی احتمال -احتمال 1 و 2 - فرآیندهای تصادفی 1 |
ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در ارشد ریاضی
جدول زیر بر اساس دفترچه کنکور ارشد سال 1403 طراحی شده است. با توجه این جدول می‌توان دریافت که در سال 1403 ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در دانشگاه‌های دولتی 70 نفر به صورت روزانه و 13 نفر به صورت شبانه بوده است.
| ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در ارشد ریاضی کاربردی | ||
|---|---|---|
| نام دانشگاه | ظرفیت پذیرش روزانه | ظرفیت پذیرش شبانه |
| دانشگاه اصفهان | 4 | 0 |
| دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان | 10 | 0 |
| دانشگاه خلیج‌فارس (بوشهر) | 4 | 0 |
| دانشگاه شاهد (تهران) | 10 | 5 |
| دانشگاه شهید باهنر کرمان | 9 | 0 |
| دانشگاه شهید بهشتی (تهران) | 6 | 2 |
| دانشگاه صنعتی اصفهان | 5 | 1 |
| دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء (بهبهان) | 8 | 1 |
| دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی (تهران) | 5 | 3 |
| دانشگاه فردوسی مشهد | 5 | 1 |
| دانشگاه گیلان (رشته) | 4 | |
از طریق کنکور ارشد علوم کامپیوتر
برای ورود به رشته دیتا ساینس از طریق کنکور ارشد علوم کامپیوتر، دانشجویان می‌بایست در زمان مقرر در کنکور ارشد رشته علوم کامپیوتر شرکت کرده و موفق به کسب امتیاز لازم شوند. نام رشته مربوط به دیتا ساینس در ارشد علوم کامپیوتر، رشته داده کاوی است. در جدول زیر بخشی از اطلاعات مهم در مورد کنکور ارشد علوم کامپیوتر ضمیمه شده است:
| رشته داده‌کاوی – کد ضریب 2 – کنکور ارشد علوم کامپیوتر (1209) | |
|---|---|
| دروس با ضریب 2 | زبان عمومی و تخصصی (انگلیسی) |
| دروس با ضریب 3 | ریاضی عمومی 1 و 2 – مبانی علوم ریاضی – مبانی ماتریس‌ها و جبر خطی – مبانی آنالیز ریاضی – مبانی آنالیز عددی – مبانی احتمال |
| دروس با ضریب 4 | ساختمان داده – طراحی الگوریتم – مبانی نظریه محاسبه – ریاضیات گسسته – مبانی ترکیبیات |
ظرفیت پذیرش رشته داده کاوی در ارشد علوم کامپیوتر
جدول زیر بر اساس دفترچه کنکور ارشد سال 1403 طراحی شده است. با توجه به این جدول می‌توان دریافت که در سال 1403 ظرفیت پذیرش رشته داده کاوی در دانشگاه‌های دولتی 57 نفر به صورت روزانه و 5 نفر به صورت شبانه بوده است.
| ظرفیت پذیرش رشته داده‌کاوی در ارشد علوم کامپیوتر | ||
|---|---|---|
| نام دانشگاه | ظرفیت پذیرش روزانه | ظرفیت پذیرش شبانه |
| دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان | 6 | 2 |
| دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان | 15 | 0 |
| دانشگاه تربیت‌مدرس | 4 | 0 |
| دانشگاه خوارزمی (کرج) | 7 | 1 |
| دانشگاه خوارزمی (کرج) – بورس شرکت بیمه سامان | 2 | 0 |
| دانشگاه سیستان و بلوچستان (زاهدان) | 10 | 0 |
| دانشگاه شاهد (تهران) | 7 | 0 |
| دانشگاه شهید بهشتی (تهران) | 6 | 2 |
از طریق کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر
برای ورود به رشته دیتا ساینس از طریق کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر، دانشجویان می‌بایست در زمان مقرر در کنکور ارشد رشته مهندسی کامپیوتر شرکت کرده و موفق به کسب امتیاز لازم شوند. نام رشته مربوط به دیتا ساینس در ارشد مهندسی کامپیوتر، رشته علوم داده است. در جدول زیر بخشی از اطلاعات مهم در مورد کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر ضمیمه شده است:
| رشته علوم داده – کد ضریب 4 – کنکور ارشد رشته مهندسی کامپیوتر (1277) | |
|---|---|
| دروس با ضریب 1 | زبان عمومی و تخصصی (انگلیسی) |
| دروس با ضریب 2 | ریاضی عمومی 1 و 2 – آمار و احتمال مهندسی – ریاضیات گسسته – نظریه زبان ها و ماشین ها – سیگنال و سیستم |
| دروس با ضریب 3 | مدار منطقی – معماری کامپیوتر – الکترونیک دیجیتال – سیستم عامل – شبکه‌های کامپیوتری – پایگاه داده |
| دروس با ضریب 4 | ساختمان داده – طراحی الگوریتم – هوش مصنوعی |
ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در ارشد مهندسی کامپیوتر
جدول زیر بر اساس دفترچه کنکور ارشد سال 1403 طراحی شده است. با توجه این جدول می‌توان دریافت که در سال 1403 ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در دانشگاه‌های دولتی 45 نفر به صورت روزانه و 2 نفر به صورت شبانه بوده است.
| ظرفیت پذیرش رشته علوم داده در ارشد مهندسی کامپیوتر | ||
|---|---|---|
| نام دانشگاه | ظرفیت پذیرش روزانه | ظرفیت پذیرش شبانه |
| دانشگاه اصفهان | 5 | 2 |
| دانشگاه اصفهان – محل تحصیل مرکز آموزش عالی شهرضا | 12 | 0 |
| دانشگاه شیراز | 10 | 0 |
| دانشگاه صنعتی همدان | 10 | 0 |
| دانشگاه میبد | 8 | 0 |
زبان های برنامه نویسی و ابزارهای علم داده
در دنیای دیتا ساینس، زبان های برنامه نویسی و ابزارها از مهم‌ترین رکن‌های این حوزه محسوب میشوند. در این قسمت می‌خواهیم برخی از مهم‌ترین و البته محبوب ترین زبان های برنامه نویسی علم داده و ابزارهای رشته علم داده را معرفی کنیم.
محبوب ترین زبان های برنامه نویسی دیتا ساینس
زبان‌های زیادی در حوزه علوم داده و دیتا ساینس مورد استفاده قرار می‌گیرند. در تصویر زیر نمودار پراستفاده‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی این حوزه را مشاهده می‌کنید:
- زبان پایتون: زبان برنامه نویسی پایتون یکی از محبوب‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی میان فعالان حوزه دیتا ساینس و هوش مصنوعی است و دارای کتابخانه‌های متعددی جهت کار با داده‌ها است.
- زبان R: بدون شک زبان برنامه نویسی R یکی از زبان‌های بسیار مهم در حوزه محاسبات آماری و نمودارسازی است.
- زبان Julia: یکی از زبان‌های پرکاربرد با پرفورمنس و سرعت بالا جهت پردازش داده‌های عددی و کار با الگوریتم های یادگیری ماشین است.
- زبان SQL: زبان SQL در واقع زبان برنامه‌نویسی نمی‌باشد و یک‌زبان ساختاریافته جهت کار با پایگاه‌داده‌های رابطه‌ای است. این زبان برای استخراج داده‌ها، تحلیل و جابه‌جایی داده‌ها بسیار مورد استفاده رشته دیتا ساینس قرار می‌گیرد.
- زبان SAS: از دیگر زبان‌های محبوب حوزه دیتا ساینس زبان SAS است که بیشتر برای تحلیل داده‌های آماری در صنعت‌های مرتبط با داده همچون امور مالی و حسابداری استفاده می‌شود.
- زبان Scala: زبان اسکالا که از پایتون سریع‌تر عمل می‌کند، یک زبان محبوب جهت پردازش کلان داده یا Big Data و همچنین پردازش توزیع شده است.
ابزارهای محبوب دیتا ساینس
تعداد ابزار‌هایی که در حوزه علم داده استفاده می‌شود بسیار زیاد است و یک فعال حوزه داده باتوجه‌به نیازهای خود می‌تواند آنها را انتخاب و در پروژه‌های خود استفاده کند. چندین ابزار بسیار مهم و عمومی در حوزه دیتا ساینس وجود دارد که در لیست زیر برخی از آنها ضمیمه شده‌اند:
- کتابخانه Pandas: یک کتابخانه محبوب زبان پایتون برای دستکاری و تحلیل داده‌ها
- Scikit-learn: یکی از مدل‌های یادگیری کلاسیک که برای یادگیری ماشین است و کاربردهای زیادی دارد.
- TensorFlow و PyTorch: این دو ابزار در حوزه یادگیری عمیق و شبکه های عصبی بسیار مورد استفاده واقع می‌شود.
- MatPlotLib و Seaborn: از کتابخانه‌های محبوب زبان پایتون جهت ترسیم گرافیکی داده‌های آماری و نمودارها است.
درآمد دیتا ساینس در ایران
در سال‌های اخیر رشته دیتا ساینس بسیار رونق پیدا کرده است و اکثر شرکت‌های بزرگ به استخدام نیروی فعال علم داده پرداخته‌اند؛ علاوه‌برآن در چندین سال اخیر بسیاری از دانشگاه‌های سطح کشور این رشته را به‌عنوان کارشناسی‌ارشد و دکتری رشته‌های مختلف ارائه کرده‌اند که خبر بسیار خوبی برای متقاضیان و دانشجویان آینده کشور است. بسیاری از افراد می‌خواهند بدانند که درآمد رشته دیتا ساینس در ایران چقدر است.
هرچند که آمار دقیقی از میزان درآمد فعالان حوزه دیتا ساینس نیست، اما باتوجه‌به موقعیت‌های کاری در سایت‌های گوناگون می‌توان به طور تقریبی میزان درآمد دیتا ساینس در ایران را تخمین زد. در جدول زیر درآمد تقریبی در موقعیت‌های مختلف شغلی علوم داده را ضمیمه کردیم:
| موقعیت شغلی | میزان درآمد (ماهیانه) | میانگین درآمد |
|---|---|---|
| مهندس داده (Data Engineer) | 30 تا 60 میلیون تومان | 45 میلیون تومان |
| مدیر داده (Data Manager) | 40 تا 75 میلیون تومان | 57 میلیون تومان |
| دانشمند داده (Data Scientist) | 30 تا 60 میلیون تومان | 45 میلیون تومان |
| تحلیل‌گر داده (Data Analyst) | 15 تا 35 میلیون تومان | 25 میلیون تومان |
جمع‌بندی
رشته دیتا ساینس (Data Science) که به آن علم داده یا علوم داده هم می‌گویند از جمله رشته‌هایی است که هدف اصلی آن استخراج، تحلیل و جابه‌جایی داده است و در سال‌های اخیر چه در داخل و چه در خارج از کشور بسیار محبوب شده است. در سال‌های گذشته این رشته به حوزه آکادمیک پیوسته است و در حال حاضر بسیاری از دانشگاه‌های ایران با عناوین مختلف و در شاخه‌های مختلف به ارائه این رشته پرداخته‌اند. در این مقاله به طور جامع به رشته دیتا ساینس در ایران پرداختیم و موارد مختلفی از جمله نحوه واردشدن به حوزه دیتا ساینس، میزان درآمد رشته دیتا ساینس، بررسی ابزارها و زبان‌های برنامه‌نویسی این حوزه و بسیاری از موارد دیگر را مورد تحلیل و بررسی قرار دادیم.
رشته دیتا ساینس چیست؟
رشته دیتا ساینس یا علم داده (Data Science) یکی از رشته‌های محبوب این روز‌های عرصه فناوری است و در واقع ترکیبی از مباحث مختلف ریاضیاتی، آماری، برنامه‌نویسی و مهارت‌های دیگر است که هدف اصلی آن استخراج داده‌های باارزش و پردازش آنها در میان انبوهی از اطلاعات به‌دست‌آمده و ذخیره شده است.
رشته دیتا ساینس در کدام مقطع تحصیلی ارائه می شود؟
در حال حاضر رشته دیتا ساینس با عناوینی همچون علم داده، علوم داده، علم داده‌ها و داده‌کاوی در مقطع کارشناسی‌ارشد و دکتری ارائه می‌شود؛ البته برخی از دانشگاه‌ها که رویکرد تمرکز‌ها و خوشه‌های مختلف درسی را وارد چارت اصلی کارشناسی کرده‌اند نیز به ارائه این رشته در قالب دروس مرتبط با هم در مقطع لیسانس کرده‌اند.
از کدام رشته ها می‌توان وارد رشته دیتا ساینس شد؟
در حال حاضر از طریق قبولی در کنکور رشته‌های آمار، ریاضی کاربردی، علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر می‌تواند وارد رشته دیتا ساینس شد.
مطالب مرتبط
همه مقالات
