پرش به محتوای اصلی
رزرو مشاوره تلفنی تک جلسه‌ای با استاد رضویمشاوره با استاد رضوی
رزرو مشاوره تلفنی
کنکور کامپیوتر
0
اشتراک
 

درس پایگاه داده رشته کامپیوتر و جایگاه آن در کنکور ارشد ۱۴۰۶

این مقاله عالی توضیح داده که درس پایگاه داده چیست و چه کاربردهایی دارد و منابع و سرفصل های درس پایگاه داده در آزمون کنکور ارشد کامپیوتر و آی تی را بررسی کرده

پایگاه داده یا دیتابیس (Database) مجموعه‌ای ساختاریافته از اطلاعات و داده‌ها است که به‌صورت الکترونیکی در سیستم‌های کامپیوتری ذخیره می‌شوند. قدمت پایگاه داده به بیش از 60 سال قبل برمی‌گردد که در ابتدا به‌صورت ذخیره از نوع Flat File بود. فلت فایل‌ها در واقع نوعی از پایگاه داده بودند که ذخیره سازی داده‌ها را درون فایل‌های متنی ساده انجام می‌دادند. پایگاه داده یکی از مهم‌ترین بخش‌های سامانه‌های نرم‌افزاری به‌حساب می‌آید. اکثر نرم‌افزارها و وب‌سایت‌هایی که هر روزه به دفعات زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرند به‌نحوی با یک پایگاه داده در ارتباط هستند بنابراین آشنایی با پایگاه داده‌ها و نحوه عملکرد و کاربرد آن برای هر مهندس کامپیوتری امری الزامی است؛ به‌همین جهت درس پایگاه داده جزء یکی از دروس تخصصی در رشته‌های کامپیوتری محسوب می‌شود و تعدادی از تست‌های آزمون کنکور ارشد کامپیوتر را به خود اختصاص داده است.

پایگاه داده جلسه 1 37:42

پایگاه داده جلسه 1

جلسه اول پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.
پایگاه داده جلسه 2 1:27:01

پایگاه داده جلسه 2

جلسه دوم پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد آی‌تی، دانشجویان رشته کامپیوتر، داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

پایگاه داده جلسه 3 3:06:17

پایگاه داده جلسه 3

جلسه سوم پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

پایگاه داده جلسه 4 1:27:40

پایگاه داده جلسه 4

جلسه چهارم پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

پایگاه داده جلسه 5 1:32:52

پایگاه داده جلسه 5

جلسه پنجم پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

نکته و تست پایگاه داده جلسه 1 42:07

نکته و تست پایگاه داده جلسه 1

جلسه اول پایگاه داده، ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد آیتی 1404 25:58

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد آیتی 1404

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد آیتی 1404 ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر 1404 32:33

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر 1404

حل تشریحی پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر 1404 ویژه کنکور ارشد کامپیوتر و کنکور ارشد آی‌تی و دانشجویان رشته کامپیوترو داوطلبان آزمون‌های استخدامی و افرادی که به پایگاه داده علاقه‌مندند.

فهرست ویدیوها ۸ ویدیو

حل تشریحی تستهای پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر 1404 توسط دکتر هادی خانی

حل تشریحی تستهای پایگاه داده کنکور ارشد آیتی 1404 توسط دکتر هادی خانی

حل تشریحی تستهای پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر 1403 توسط دکتر هادی خانی

حل تشریحی تستهای پایگاه داده کنکور ارشد آیتی 1403 توسط دکتر هادی خانی

حل سوالات پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر و آی‌تی

بهترین راه برای سنجیدن خودتان در درس پایگاه داده، حل تست‌های کنکورهای سال‌های گذشته است. چهار فیلمی که درست بالای همین بخش می‌بینید، حل تشریحی رایگان تست‌های پایگاه داده‌ی چهار کنکور اخیر است که دکتر هادی خانی آن‌ها را حل کرده است:

  • حل تشریحی تست‌های پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر ۱۴۰۴
  • حل تشریحی تست‌های پایگاه داده کنکور ارشد آی‌تی ۱۴۰۴
  • حل تشریحی تست‌های پایگاه داده کنکور ارشد کامپیوتر ۱۴۰۳
  • حل تشریحی تست‌های پایگاه داده کنکور ارشد آی‌تی ۱۴۰۳

با اینکه پایگاه داده از کنکور ۱۴۰۶ فقط در کنکور ارشد آی‌تی مطرح می‌شود، تست‌های پایگاه داده‌ی کنکورهای قبلی ارشد مهندسی کامپیوتر هم برای داوطلبان آی‌تی تمرین بسیار خوبی‌اند، چون از همان سرفصل‌ها طرح شده‌اند.

چطور از تست‌های سال‌های گذشته پایگاه داده استفاده کنیم؟

  • بعد از تمام کردن هر فصل، تست‌های همان فصل را از کنکورهای گذشته بزنید و تست‌هایی را که اشتباه زده‌اید علامت بگذارید.
  • قبل از دیدن فیلم حل تشریحی، خودتان تست را حل کنید و بعد روش خودتان را با راه‌حل استاد مقایسه کنید.
  • در تست‌های جبر رابطه‌ای و SQL، جدول خروجی را مرحله‌به‌مرحله روی کاغذ بنویسید تا تعداد سطرهای جواب را اشتباه نشمارید.
  • در ماه‌های آخر، دفترچه‌ی کامل یک سال را با زمان‌بندی واقعی حل کنید. دفترچه‌های سؤالات سال‌های گذشته را می‌توانید از صفحه‌ی دانلود سوالات کنکور کامپیوتر بگیرید.

اگر می‌خواهید همه‌ی تست‌های سال‌های گذشته را با راه‌حل تشریحی ببینید، فیلم نکته و تست پایگاه داده‌ی دکتر هادی خانی (۳۰ ساعت) را تهیه کنید؛ در این دوره تمامی تست‌ها به شکل تشریحی و تستی حل شده‌اند.

تمرین تست‌های پایگاه داده در پلتفرم آزمون و بانک تست

برای تمرین مبحث‌به‌مبحث، پلتفرم آزمون و بانک تست کنکور کامپیوتر را ساخته‌ایم. در این پلتفرم تست‌های کنکور ارشد کامپیوتر و آی‌تی از سال ۸۱ تا ۱۴۰۵ و حدود ۲٬۶۰۰ سؤال تألیفی، همه با پاسخ تشریحی، در دسترس است. آزمون‌ها مبحثی‌اند، یعنی می‌توانید فقط از یکی از مباحث یک فصل، مثلاً بخشی از جبر رابطه‌ای، آزمون بدهید، نه فقط از کل فصل. اگر هم در تستی به مشکل خوردید، رتبه‌های برتر به پرسش‌ها به‌صورت متنی و صوتی جواب می‌دهند.

بخش بودجه‌بندی مبحثی همین پلتفرم نشان می‌دهد در ۲۵ سال گذشته از هر فصل و حتی هر مبحث پایگاه داده چند تست آمده است. این آمار تخمینی نیست؛ مستقیم از روی سؤال‌های پلتفرم شمرده شده و با هر کنکور تازه به‌روز می‌شود. نکته‌هایی را هم که در هر جلسه‌ی تست یاد می‌گیرید، در پلتفرم مرور و خلاصه‌نویسی بنویسید تا با مرور زمان‌بندی‌شده فراموش نشوند.

پایگاه داده چیست و چه کاربردهایی دارد؟

همانطور که گفته شد پایگاه داده که در متون علمی گاهی به آن "مخزن اطلاعات" و یا "بانک اطلاعاتی" نیز می‌گویند مجموعه‌ای ساختاریافته از داده‌ها است و اطلاعات به‌طور منسجم و قابل مدیریت درون آن ذخیره می‌شوند. به‌وسیله نرم‌افزارهای مدیریت پایگاه داده که به آن DBMS یا Database Management System می‌گویند، می‌توان پایگاه داده‌ها را مدیریت کرد. درج اطلاعات، تغییر اطلاعات، حذف اطلاعات و جستجوی اطلاعات از جمله مهم‌ترین کارهایی است که می‌توان به‌وسیله این نرم‌افزارهای مدیریت پایگاه داده انجام داد.

در این تصویر ارتباط بین پایگاه داده، سرور و کاربر نمایش داده شده است

داده‌های قابل ذخیره‌سازی درون یک پایگاه داده می‌تواند انواع مختلفی داشته باشد مانند:

  • داده‌های عددی: مانند INT ،TINYINT ،BIGINT ،FLOAT ،REAL و...
  • داده‌های زمانی: مانند DATE ،TIME ،DATETIME و...
  • داده‌های کاراکتری و رشته‌ای: مانند CHAR ،VARCHAR ،TEXT و...
  • داده‌های کاراکتری یونی‌کد: مانند NCHAR ،NVARCHAR ،NTEXT و...

همچنین این داده‌ها می‌توانند در دو نوع پایگاه داده رابطه ای (Relational) و غیر رابطه ای (Non-relational) ذخیره شوند. در مورد این دو نوع پایگاه داده در بخش‌های بعدی به‌طور مفصل بحث خواهیم کرد.

حتما بخوانید :
آموزش مدار منطقی

تاریخچه و پیدایش پایگاه داده

همان‌طور که در ابتدای این صفحه گفتیم، اولین روش‌های ذخیره‌ی داده فایل‌های متنی ساده (Flat File) بودند. با بزرگ شدن حجم داده‌ها در سازمان‌ها، از دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی نرم‌افزارهای مستقلی برای مدیریت داده ساخته شد و پایگاه داده کم‌کم به شکل امروزی‌اش رسید. مهم‌ترین مراحل این مسیر را در فهرست زیر می‌بینید:

  • دهه‌ی ۱۹۶۰: چارلز باخمن (Charles Bachman) سیستم IDS را در شرکت جنرال الکتریک ساخت و IBM سیستم IMS را عرضه کرد. این سیستم‌ها بر پایه‌ی مدل‌های شبکه‌ای و سلسله‌مراتبی بودند؛ همان مدل‌هایی که مدل رابطه‌ای ضعف‌هایشان را برطرف کرد.
  • سال ۱۹۷۰: ادگار کاد (Edgar F. Codd) در IBM مقاله‌ی معروف خود را درباره‌ی مدل رابطه‌ای منتشر کرد؛ مقاله‌ای که پایه‌ی جبر رابطه‌ای و پایگاه داده‌های رابطه‌ای امروزی است.
  • سال ۱۹۷۶: پیتر چن (Peter Chen) مدل موجودیت-ارتباط (ER) را برای طراحی مفهومی پایگاه داده معرفی کرد.
  • از ۱۹۷۳ تا پایان دهه‌ی ۱۹۷۰: پروژه‌های Ingres در دانشگاه برکلی و System R در IBM اولین پایگاه داده‌های رابطه‌ای عملی را ساختند. زبان SEQUEL، که بعدها SQL نام گرفت، در سال ۱۹۷۴ در همین پروژه‌ی IBM طراحی شد و در سال ۱۹۷۹ هم اولین نسخه‌ی تجاری Oracle عرضه شد.
  • دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰: SQL در سال ۱۹۸۶ به استاندارد رسمی ANSI تبدیل شد و پایگاه داده‌های شی‌گرا و توزیع‌شده هم مطرح شدند.
  • دهه‌ی ۲۰۰۰ به بعد: با رشد وب و داده‌های حجیم، پایگاه داده‌های NoSQL مانند Cassandra (۲۰۰۸)، MongoDB و Redis (هر دو ۲۰۰۹) ساخته شدند و پایگاه داده‌های ابری رایج شدند.

نکته‌ی جالب این است که بیشتر مباحث درس پایگاه داده، از مدل ER و جبر رابطه‌ای تا SQL و نرمال‌سازی، حاصل همین پژوهش‌های دهه‌ی ۱۹۷۰ است و هنوز هم پایه‌ی اصلی این درس در دانشگاه و در کنکور ارشد و دکتری آی‌تی به شمار می‌رود.

کاربردهای پایگاه داده

امروزه رد و پای پایگاه داده‌ها در اکثر صنعت‌های کامپیوتری مشاهده می‌شود. شاید اینطور به‌نظر برسد که استفاده از پایگاه داده تنها مخصوص شرکت‌ها و صنعت‌های بزرگ است؛ اما باید بدانید که حتی نرم‌افزارهای چند مگابایتی گوشی‌های هوشمند نیز برای ذخیره اطلاعات کاربران خود از پایگاه داده‌های محلی که در خود گوشی هوشمند ایجاد می‌شود استفاده می‌کنند. در لیست زیر چند نمونه از کاربردهای مختلف پایگاه داده را در حوزه‌های مختلف مشاهده می‌کنید:

  • استفاده از پایگاه داده در امورات مالی: تمامی اطلاعات حساب‌های بانکی کاربران یک بانک درون پایگاه داده‌ها ذخیره می‌شوند. جزئیات تراکنش‌ها مانند تاریخ تراکنش، مقدار وجه انتقالی، گیرنده، فرستنده و یا میزان مانده حساب کاربر، همه و همه درون پایگاه داده‌های رابطه‌ای موجود در سیستم‌های بانکی قرار می‌گیرند. نمونه بارز دیگر استفاده از پایگاه داده در امورات مالی، بازار بورس است. تمامی سهام‌های خریداری شده و پوزیشین‌های باز شده برای خرید و یا فروش سهام درون پایگاه داده‌های سیستم‌های بورسی و کارگزاران ذخیره می‌شود و امکان بررسی کلیه امورات شما به‌وسیله این پایگاه داده‌ها وجود دارد.
  • استفاده از پایگاه داده ها در وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌ها: می‌توان گفت اکثر وب‌سایت‌هایی که امکان به‌روز شدن دارند (مانند قرار دادن پست جدید و یا نظر دادن) به‌نحوی از پایگاه داده استفاده می‌کنند. محتواهایی که روزانه در وب‌سایت‌ها قرار می‌گیرند، لینک ویدیوها، تصاویر، نظرات کاربران و... درون پایگاه داده‌ها ذخیره می‌شوند.
  • استفاده از پایگاه داده برای آموزش: تمامی مدارس و دانشگاه‌ها در تمامی مقاطع تحصیلی از ابتدایی گرفته تا دکترا، از پایگاه داده برای ذخیره اطلاعات دانش‌آموزان و دانشجویان و همچنین مدیریت آنها استفاده می‌کنند. اطلاعات فردی، ریز نمرات ثبت شده و دروس اخذ شده از بارزترین اطلاعاتی است که درون این پایگاه داده‌ها ذخیره می‌شوند.
  • پایگاه داده ها برای شرکت‌ها: علاوه بر استفاده از پایگاه داده برای پیشبرد یک بازار کار، درون خود شرکت‌ها هم پایگاه داده‌هایی وجود دارد که تنها برای بررسی و مدیریت کارمندان و مدیریت شرکت مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به‌عنوان مثال میزان حق‌الزحمه تمامی کارمندان در یک ماه، میزان درآمد ناخالص در یک سال مالی و اموراتی از این قبیل.

چرا درس پایگاه داده را یاد بگیریم و چقدر طول می‌کشد؟

همان‌طور که در کاربردهای بالا دیدید، تقریباً هر نرم‌افزاری، از سیستم‌های بانکی تا برنامه‌های گوشی، داده‌هایش را در پایگاه داده نگه می‌دارد؛ برای همین این درس یکی از دروس اصلی رشته کامپیوتر است. در دانشگاه، «طراحی پایگاه داده‌ها» درسی ۳ واحدی است و طبق برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم، پیش‌نیاز درس اختیاری «برنامه‌سازی وب» است. در کنکور ارشد فناوری اطلاعات هم ۶ تست (طبق تخمین ما) با ضریب ۴ از این درس مطرح می‌شود.

در دانشگاه این درس در یک نیم‌سال خوانده می‌شود. فیلم درس پایگاه داده‌ها در کنکور کامپیوتر ۶۰ ساعت و فیلم نکته و تست آن ۳۰ ساعت است.

درس پایگاه داده

درس پایگاه داده یکی از دروس رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و از دروس کنکور ارشد و دکتری مهندسی فناوری اطلاعات (IT) هم به شمار می‌رود؛ رشته‌ی آی‌تی در ایران فقط در مقطع ارشد و دکتری وجود دارد. برای آشنایی با خود رشته‌ی مهندسی کامپیوتر و گرایش‌هایش هم صفحه‌ی معرفی آن را ببینید. این درس جزء دروس مهم رشته مهندسی کامپیوتر به‌حساب می‌آید، به‌خصوص برای دانشجویان رشته شبکه و امنیت که تقریبا در تمامی زمینه‌های شغلی می‌بایست از اطلاعات کافی در مورد سیستم‌های پایگاه داده برخوردار باشند. درس‌هایی مانند ساختمان داده و جبر خطی از جمله درس‌های مهمی هستند که به درک و فهم این درس کمک بسیاری می‌کنند. بر اساس چارت درسی، درس پایگاه داده معمولا در نیمه دوم تحصیلات کارشناسی یعنی ترم 4 به بعد (معمولا ترم 5 و یا 6) اخذ می‌شود. این درس در کنکور ارشد آی‌تی با ضریب ۴ از دروس مهم است و طبق تخمین تیم کنکور کامپیوتر ۶ تست از آن مطرح می‌شود؛ البته این تعداد فقط تخمین است و ممکن است تعداد تست کمتری از این درس مطرح شود. از کنکور ۱۴۰۶ این درس در کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر دیگر مطرح نمی‌شود. همه‌ی تغییرات کنکور ارشد کامپیوتر ۱۴۰۶ را در صفحه‌ی جداگانه‌ای توضیح داده‌ایم.

درس پایگاه داده در چارت کدام رشته‌هاست؟ سرفصل رسمی و مشخصات درس

درس پایگاه داده در برنامه‌ی کارشناسی دو رشته آمده است، اما جایگاهش در هر رشته فرق می‌کند:

  • مهندسی کامپیوتر: طبق برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم، نام این درس «طراحی پایگاه داده‌ها» (Database Design) است: ۳ واحد نظری (۴۸ ساعت)، با پیش‌نیاز «داده‌ساختارها و الگوریتم‌ها» و بدون هم‌نیاز. این درس یکی از ۱۴ درس «تخصصی الزامی-انتخابی» است که دانشجو باید ۷ تا از آن‌ها را بگذراند؛ یعنی در این برنامه اجباری نیست، ولی جزو گزینه‌های اصلی است.
    • این درس پیش‌نیاز درس اختیاری «برنامه‌سازی وب» است و در بسته‌های درسی پیشنهادی «مهندسی نرم‌افزار»، «علم داده»، «سیستم‌های نرم‌افزاری» و «رایانش امن» همین برنامه آمده است.
  • علوم کامپیوتر: در برنامه‌ی کارشناسی علوم کامپیوتر دانشگاه تهران (مصوب ۱۴۰۰)، «پایگاه داده‌ها» درسی ۳ واحدی و اختیاری با پیش‌نیاز «ساختمان داده‌ها و الگوریتم‌ها» است؛ اما در برنامه‌ی دانشگاه فردوسی مشهد (۱۴۰۳) جزو دروس تخصصی الزامی است و پیش‌نیازش «برنامه‌سازی پیشرفته» است.
  • مهندسی فناوری اطلاعات (آی‌تی): این درس از دروس کنکور ارشد و دکتری آی‌تی است. رشته‌ی آی‌تی در ایران دوره‌ی کارشناسی ندارد و فقط در مقطع ارشد و دکتری وجود دارد.

سرفصل‌های رسمی درس «طراحی پایگاه داده‌ها» در برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم این‌هاست:

بخشمباحث اصلی
مشی پایگاهی و سیستم‌های پایگاهیتعریف پایگاه داده، مشی فایلینگ در برابر مشی پایگاهی، معماری‌های متمرکز، مشتری-خدمتگزار و توزیع‌شده، اجزای RDBMS
مدل‌سازی معنایی با ER و EERموجودیت، صفت، ارتباط، نمودار ER و EER، تخصیص، تعمیم، تجزیه، ترکیب و تجمیع
اصول طراحی و مقدمات SQLتبدیل مدل معنایی به طراحی منطقی، دستورهای DDL، DCL و DML، SQL توکار، پیاده‌سازی تراکنش، پرس‌وجوی پارامتری
معماری سه‌سطحیمعماری ANSI، دید ادراکی، داخلی و خارجی، شاخص‌های B-Tree، B+-Tree و Hash، استقلال داده‌ای فیزیکی و منطقی
مدل رابطه‌ای و جامعیترابطه و کلید، قواعد جامعیت عام (C1 و C2)، قواعد کاربری، Assertion و Trigger
عملیات در پایگاه رابطه‌ایجبر رابطه‌ای و حساب رابطه‌ای
وابستگی و نرمال‌سازیتئوری وابستگی، صورت‌های نرمال تا سطح BCNF، تجزیه‌ی مطلوب
امنیت پایگاه دادهمدیریت کاربران، احراز اصالت، کنترل دسترسی، رمزنگاری داده‌ها
پایگاه داده‌های NoSQLدلایل استفاده، تئوری CAP، پایگاه داده‌های کلید-مقدار، ستون‌محور، گراف‌محور و سندمحور
انباره‌ی داده (اختیاری)مقدمه‌ای بر Data Warehouse و OLAP

مراجع پیشنهادی این برنامه چهار کتاب است: Fundamentals of Database Systems نوشته‌ی المصری و ناواته، Database System Concepts نوشته‌ی سیلبرشاتز، کورث و سودارشان، An Introduction to Database Systems نوشته‌ی سی. جی. دیت و Database Management Systems نوشته‌ی راماکریشنان و گرکه. کتاب‌های المصری و سیلبرشاتز در برنامه‌های علوم کامپیوتر دانشگاه تهران و دانشگاه فردوسی مشهد هم آمده‌اند. هفت فصل کنکوری که در ادامه‌ی این صفحه آورده‌ایم بیشتر همین مباحث را در بر می‌گیرد؛ امنیت، NoSQL و انباره‌ی داده در سرفصل رسمی دانشگاه هستند، ولی جزو آن هفت فصل نیستند.

برنامه‌ی درسی همه‌ی رشته‌ها، از جمله مهندسی کامپیوتر و علوم کامپیوتر، را می‌توانید رایگان از سایت وزارت علوم دانلود کنید.

پیش‌نیازهای درس پایگاه داده

طبق برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم، پیش‌نیاز درس «طراحی پایگاه داده‌ها» (کد CSE-203) درس «داده‌ساختارها و الگوریتم‌ها»، یعنی همان ساختمان داده، است و این درس هم‌نیاز ندارد. اما خود ساختمان داده هم پیش‌نیاز و هم‌نیاز دارد و به این ترتیب زنجیره‌ای از دروس شکل می‌گیرد:

  • پیش‌نیاز درس پایگاه داده: داده‌ساختارها و الگوریتم‌ها
  • پیش‌نیاز داده‌ساختارها و الگوریتم‌ها: ریاضیات گسسته؛ هم‌نیاز آن: برنامه‌سازی پیشرفته
  • پیش‌نیاز برنامه‌سازی پیشرفته: مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی
  • ریاضیات گسسته و مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی: بدون پیش‌نیاز و هم‌نیاز

بنابراین در مهندسی کامپیوتر، پیش از برداشتن پایگاه داده باید مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی، ریاضیات گسسته، برنامه‌سازی پیشرفته و داده‌ساختارها و الگوریتم‌ها را گذرانده باشید. در علوم کامپیوتر، پیش‌نیاز این درس در برنامه‌ی دانشگاه تهران (مصوب ۱۴۰۰) «ساختمان داده‌ها و الگوریتم‌ها» و در برنامه‌ی دانشگاه فردوسی مشهد (۱۴۰۳) «برنامه‌سازی پیشرفته» است.

مهارت‌های تکمیلی برای یادگیری بهتر درس پایگاه داده

پیش‌نیاز رسمی این درس را در بخش قبل دیدید. چند مهارت دیگر هم هست که پیش‌نیاز رسمی نیستند، اما یادگیری درس پایگاه داده را ساده‌تر و کاربردی‌تر می‌کنند:

  • کار عملی با SQL: طبق برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم، دانشجو باید از هفته‌ی سوم ترم و هم‌زمان با پیشرفت درس، SQL را مطالعه کند و در کلاس هم هرجا لازم باشد مثال‌ها با SQL زده می‌شوند. پس از همان اول یک پایگاه داده‌ی رابطه‌ای مثل MySQL، PostgreSQL یا SQLite نصب کنید و دستورها را روی چند جدول واقعی اجرا کنید.
  • رسم نمودار ER و EER: مدل‌سازی یک سیستم ساده، مثلاً کتابخانه یا سامانه‌ی آموزشی دانشگاه، با یک ابزار رسم نمودار، فصل مدل‌سازی معنایی را برایتان ملموس می‌کند.
  • آشنایی با یک زبان برنامه‌نویسی: SQL توکار در زبان‌های برنامه‌سازی و پرس‌وجوی پارامتری در سرفصل رسمی درس آمده‌اند؛ وصل کردن یک برنامه‌ی ساده، مثلاً با پایتون، به پایگاه داده این بخش را عملی نشانتان می‌دهد.
  • مفاهیم ساختمان داده: در سرفصل رسمی، شاخص‌های B-Tree، B+-Tree و Hash بخشی از مبحث معماری سه‌سطحی‌اند و بدون شناخت این ساختارها فهمشان سخت است.
  • نظریه‌ی مجموعه‌ها و منطق از ریاضیات گسسته: عملگرهای جبر رابطه‌ای همان اجتماع، اشتراک، تفاضل و ضرب دکارتی مجموعه‌ها هستند و حساب رابطه‌ای هم بر پایه‌ی منطق است.
  • زبان انگلیسی: هر چهار مرجع پیشنهادی وزارت علوم برای این درس انگلیسی‌اند. اگر داوطلب ارشد آی‌تی هستید، طبق تخمین تیم کنکور کامپیوتر زبان خودش ۲۵ تست از آزمون است و برای تمرین آن می‌توانید از پلتفرم زبان کنکور کامپیوتر استفاده کنید.

پایگاه داده‌های NoSQL، مثل MongoDB یا Redis، و تئوری CAP هم در سرفصل رسمی دانشگاهی این درس آمده‌اند. این مباحث جزو هفت فصل کنکوری این صفحه نیستند، اما آشنایی با آن‌ها هم برای امتحان دانشگاه و هم برای بازار کار مفید است.

منابع درس پایگاه داده

کتاب‌های زیر از مراجع رایج درس پایگاه داده در دانشگاه‌ها هستند. چهار مرجعی که برنامه‌ی درسی مرجع وزارت علوم برای این درس پیشنهاد کرده، یعنی کتاب‌های المصری و ناواته، سیلبرشاتز، دیت و راماکریشنان، را در بخش «سرفصل رسمی و مشخصات درس» بالاتر آورده‌ایم:

  • کتاب مقدمه‌ای بر سیستم‌های پایگاه داده (An Introduction to Database Systems) اثر سی. جی. دیت (C. J. Date)
  • کتاب Database Modeling and Design اثر Jagadish ،Lightstone ،Teorey و Nadeau
  • کتاب اصول پایگاه داده: مبانی طراحی، پیاده سازی و مدیریت اثر Coronel Blewett ،Crockett و Morris
  • کتاب Database Systems: Design, Implementation, & Management اثر Coronel و Morris

از کتاب‌های فارسی این درس هم می‌توان به «مفاهیم بنیادی پایگاه داده‌ها» نوشته‌ی سید محمدتقی روحانی رانکوهی و «درس و کنکور پایگاه داده‌ها» نوشته‌ی حمیدرضا مقسمی اشاره کرد.

به‌طور کلی در اکثر دانشگاه‌ها معمولا درس پایگاه داده شامل 7 فصل می‌باشد که در کنکور نیز تمامی تست‌ها از همین 7 فصل مطرح می‌گردند. البته منابع مختلف ممکن است دسته‌بندی‌های متفاوتی داشته باشند؛ به‌عنوان مثال یک کتاب شامل 6 فصل باشد و کتاب دیگری شامل 10 فصل باشد اما لازم است بدانید که محتوای تمامی این کتاب‌ها یکی هستند و موارد اضافی‌تری در کتاب‌هایی که از فصول بیشتری برخوردارند تدریس نمی‌شود و صرفا دسته‌بندی آنها متفاوت است. این فصل‌ها را در قسمت بعدی شرح داده‌ایم.

سرفصل‌های درس پایگاه داده

فصل اول - مفاهیم اولیه پایگاه داده

اولین فصل درس پایگاه داده در مورد مفاهیم اولیه پایگاه داده می‌باشد. در این فصل تعاریف اولیه پایگاه داده و روش‌های ایجاد سیستم‌های کاربردی به‌طور کامل مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ همچنین در مورد ساختارهای داده‌ای و معماری پایگاه داده‌ها نیز بحث می‌شود. به‌طور کلی مواردی که در این درس مطرح می‌شود شامل موارد زیر است:

  • تعاریف اولیه پایگاه داده
  • روش‌های ساخت سیستم‌های کاربردی
  • ذخیره و بازیابی اطلاعات
  • عنصرهای محیط پایگاه داده‌ها
  • ساختارهای داده‌ای
  • معماری پایگاه‌های داده
  • مباحث مربوط به استقلال داده‌ای
  • کاتالوگ سیستم
  • تراکنش‌ها
  • ساختار سیستم پایگاه داده‌ها

فصل دوم - مدل سازی داده ها با استفاده از مدل ER

قبل از ذخیره داده‌ها در پایگاه داده باید با یک دید سطح بالا از لحاظ معنایی و مفهومی آنها را مدل‌سازی کنیم. از معروف‌ترین این مدل‌ها می‌توان به مدل موجودیت - ارتباط یا ER که مخفف Entity Relationship است اشاره کنیم. مدل‌سازی ER که پیتر چن (Peter Chen) در سال ۱۹۷۶ میلادی، زمانی که در دانشگاه MIT بود، پیشنهاد کرد شامل سه مفهوم اصلی موجودیت، صفت و ارتباط می‌باشد. این مدل به مرور زمان پیشرفت کرد و توسعه یافت. نسخه توسعه‌یافته مدل ER با نام EER شناخته می‌شود. فصل دوم درس پایگاه داده به اجزای مختلف این مدل‌سازی و راهکارهای پیاده‌سازی آن پرداخته است. به‌طوری کلی موارد زیر در این فصل پوشش داده می‌شود:

  • مفاهیم اساسی در مدل ER
  • نمودار ER
  • نوع‌های مشترک
  • درجه ارتباط
  • انواع تناظر
  • روش ERR

فصل سوم - مدل رابطه‌ای

پایگاه داده رابطه‌ای یا Relational Database بر اساس مدل رابطه‌ای طراحی و ایجاد شده‌اند. این مدل در واقع ضعف‌های مدل‌های سلسله مراتبی و شبکه‌ای را برطرف کرده و انتزاع قوی‌تری را ارائه داده است. این فصل به تعریف رابطه‌ها و معرفی کلیدهای مختلف مانند کلیدهای اصلی، کلیدهای خارجی و... پرداخته است. مواردی که در این فصل مطرح می‌شود به قرار زیر است:

  • تعریف رابطه
  • معرفی و بررسی انواع کلید
  • قاعده جامعیت

فصل چهارم - جبر رابطه‌ای

جبر رابطه‌ای یا Relational Algebra که توسط ادگار کاد (Edgar F.Codd) در مدتی که در IBM کار می‌کرد ساخته شده است، کاربردش ایجاد پایه و اساس پایگاه داده رابطه‌ای است. در واقع آشنایی با جبر رابطه‌ای مقدمه‌ای برای شروع زبان SQL است. عملگرهای جبر رابطه‌ای مانند Selection و Projection و دیگر انواع عملگرها مانند عملگرهای مجموعه‌ای مثل ضرب دکارتی، اجتماع، تفاضل مجموعه‌ای و عملگرهای پیوندی و شبه پیوندی در این فصل به‌طور کامل مورد بررسی قرار می‌گیرند. مواردی که در این فصل پوشش داده می‌شوند در زیر آمده است:

  • عملگرهای جبر رابطه‌ای
  • مثال‌هایی برای عملگرهای گزینش، پرتو، ضرب و تقسیم
  • عملگر پیوند
  • چند مثال انتزاعی از پایگاه داده
  • عملگر نیم‌پیوند
  • عملگر نیم‌تفاضل
  • ضریب گزینش عملگر پیوند
  • عملگرهای فراپیوند
  • دسته‌بندی عملگرها
  • عملگر گروه‌بندی
  • حساب رابطه‌ای

فصل پنجم - زبان رابطه‌ای SQL

زبان پرس و جوی ساختار یافته یا Structured Query Language که به اختصار به آن SQL می‌گویند، زبانی برای ارتباط با پایگاه داده‌های ساختاریافته مانند SQLite، MySQL و SQL Server است. به‌وسیله این زبان می‌توان داده‌ها را وارد پایگاه داده کرد (Insert)، تغییر داد (Update)، حذف کرد (Delete) و همچنین با استفاده از شرط‌های مختلف آنها را انتخاب کرد (Select). در این فصل تمرکز اصلی بر روی این زبان و تکنیک‌های مربوط به این زبان قرار دارد. تمامی مواردی که در زیر آمده در این فصل مورد بررسی قرار می‌گیرد:

  • زبان رابطه‌ای SQL
  • دستورهای اصلی زبان SQL
  • توابع جمعی
  • مرتب‌سازی رکوردها
  • عملگر LIKE
  • عملگر BETWEEN
  • عملگر UNION
  • دسته‌بندی اطلاعات
  • استفاده از HAVING در دستور SELECT
  • پیوند رابطه‌ها
  • پرسش‌های تودرتو
  • نمونه مثال‌های پایگاه داده
  • مجوزها در SQL
  • تعریف و کاربرد VIEW
  • متغیرها، ساختارهای تصمیم و رویه‌های ذخیره شده

فصل ششم - انواع وابستگی‌ها

این فصل مقدمه‌ای برای عملیات نرمال‌سازی در پایگاه داده است. در این فصل انواع وابستگی‌ها تعریف شده و مثال‌هایی در مورد هرکدام آورده می‌شود. به‌طور کلی مواردی که در این فصل پوشش داده می‌شود به قرار زیر است:

  • انواع وابستگی‌ها
  • وابستگی تابعی (FD)
  • وابستگی تابعی کامل (FFD)
  • وابستگی با واسطه (TD)
  • وابستگی چندمقداری (MVD)
  • وابستگی پیوندی (JD)
  • قواعد استنتاج آرمسترانگ
  • پیدا کردن کلید کاندید

فصل هفتم - نرمال تر سازی رابطه‌ها

یکی از مشکلاتی که پایگاه داده‌ها دچار آن می‌شوند، مشکل افزونگی اطلاعات است. افزونگی به معنای ذخیره اطلاعات خاص در چند محل مختلف است. وجود افزونگی علاوه بر مشکلات حافظه‌ای و کاستن سرعت پرس‌و‌جو، می‌تواند استخراج اطلاعات مفید از داده‌ها را سخت و در مواقعی غیرممکن کند. برای جلوگیری از افزونگی، از نرمال‌سازی داده‌ها یا Data Normalization استفاده می‌شود. با نرمال‌سازی، داده‌ها یکپارچه می‌شوند و سرعت دسترسی به داده‌ها نیز افزایش می‌یابد. پایگاه داده‌ای که به‌خوبی نرمال شده باشد، تعداد هر عنصر اطلاعاتی به درون پایگاه داده را به حداقل می‌رساند و به‌همین خاطر احتمال ناسازگاری بین اطلاعات ذخیره شده نیز به حداقل می‌رسد. در این فصل راجع به موارد زیر بحث می‌شود:

  • آنومالی چیست
  • صورت‌های نرمال
  • رابطه 1NF
  • رابطه 2NF
  • رابطه 3NF
  • رابطه BCNF
  • رابطه 4NF
  • رابطه 5NF
  • تبدیل رابطه‌ها
  • مزایا و معایب نرمال‌ترسازی
  • قضیه هیث

جزوه و پی‌دی‌اف آموزش پایگاه داده و راهنمای مطالعه‌ی فصل‌به‌فصل

هر فیلمی که از تیم کنکور کامپیوتر و کافه تدریس تهیه کنید، چه فیلم درس پایگاه داده‌ی دکتر هادی خانی و چه فیلم نکته و تست آن، پی‌دی‌اف همان فیلم در داشبورد شما در سایت کافه تدریس قرار می‌گیرد و می‌توانید مستقیم از آن استفاده کنید یا پرینتش بگیرید. جزوه‌های دیگر این درس را هم در صفحه‌ی پی دی اف آموزش پایگاه داده سایت گذاشته‌ایم: جزوه‌های پایگاه داده‌ی مقطع کاردانی، دکتر شیرافکن، دانشگاه شریف، مدرسان شریف و دکتر هادی خانی، جزوه‌ی پایگاه داده برای آزمون‌های استخدامی، خلاصه‌ی درس پایگاه داده و پی‌دی‌اف کتاب‌های این درس. این جزوه‌ها بر اساس منبع مرتب شده‌اند، نه فصل؛ برای همین در ادامه برای هر یک از هفت فصل درس نوشته‌ایم هنگام دیدن فیلم همان فصل و زدن تست‌هایش روی چه چیزهایی تمرکز کنید:

نکات مطالعه‌ی فصل اول: مفاهیم اولیه پایگاه داده

معماری سه‌سطحی پایگاه داده، استقلال داده‌ای (فیزیکی و منطقی) و نقش کاتالوگ سیستم را دقیق یاد بگیرید؛ این مفاهیم در فصل‌های بعد مدام تکرار می‌شوند.

نکات مطالعه‌ی فصل دوم: مدل‌سازی داده‌ها با استفاده از مدل ER

روی انواع تناظر (یک‌به‌یک، یک‌به‌چند و چندبه‌چند)، درجه‌ی ارتباط و موجودیت ضعیف تمرکز کنید و چند نمودار ER را خودتان رسم و به جدول تبدیل کنید.

نکات مطالعه‌ی فصل سوم: مدل رابطه‌ای

تفاوت ابرکلید، کلید کاندید، کلید اصلی و کلید خارجی و قواعد جامعیت را با مثال مرور کنید.

نکات مطالعه‌ی فصل چهارم: جبر رابطه‌ای

خروجی هر عملگر (گزینش، پرتو، پیوند، نیم‌پیوند و تقسیم) را روی جدول‌های کوچک دستی حساب کنید تا بتوانید تعداد سطرهای جواب یک پرس‌وجو را سریع و درست پیدا کنید.

نکات مطالعه‌ی فصل پنجم: زبان رابطه‌ای SQL

ترتیب اجرای بخش‌های دستور SELECT، گروه‌بندی با GROUP BY و HAVING و پرسش‌های تودرتو را با مثال تمرین کنید.

نکات مطالعه‌ی فصل ششم: انواع وابستگی‌ها

قواعد استنتاج آرمسترانگ، محاسبه‌ی بستار مجموعه‌ی صفات و روش پیدا کردن کلید کاندید را آن‌قدر تمرین کنید که در چند دقیقه انجامشان دهید.

نکات مطالعه‌ی فصل هفتم: نرمال‌ترسازی رابطه‌ها

شرط هر صورت نرمال (از 1NF تا BCNF و 4NF؛ در سرفصل رسمی دانشگاه تا BCNF تدریس می‌شود و بقیه مطالعه‌ی انفرادی است) و روش تجزیه‌ی رابطه را مرور کنید و هر تجزیه را از نظر حفظ وابستگی‌ها و بدون گمشدگی بودن (Lossless) بررسی کنید.

بهترین نتیجه را وقتی می‌گیرید که هر فصل را اول با فیلم درس و بعد با فیلم نکته و تست پایگاه داده‌ی دکتر هادی خانی جلو ببرید و نکته‌های هر فصل را در پلتفرم مرور و خلاصه‌نویسی کنکور کامپیوتر بنویسید تا با مرور زمان‌بندی‌شده فراموش نشوند.

دانلود کتاب پایگاه داده

در ادامه کتب رفرنس درسی و سوالات آزمون کنکور ارشد که توسط وزارت علوم معرفی شده است را می‌توانید دانلود کنید:

حتما بخوانید :
ریاضیات گسسته

انواع پایگاه داده‌ها

با توجه به اینکه بیش از 60 سال از ساخته شدن اولین پایگاه داده می‌گذرد، نیازهای مختلفی در ارتباط با استفاده از پایگاه داده‌ها به‌وجود آمد و به‌همین علت تاکنون پایگاه داده‌های مختلفی با رویکردها و مزایای مختلفی ایجاد شده‌اند که هر کدام برای مقصد خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این قسمت به بررسی مهم‌ترین نوع‌های پایگاه داده و مزایای آنها می‌پردازیم.

پایگاه داده رابطه‌ای

تقریبا می‌توان گفت که پایگاه داده رابطه‌ای از معروف‌ترین و پرکاربردترین پایگاه داده‌ای است که از سال 1970 تاکنون در موارد گوناگونی مورد استفاده قرار گرفته است. داده‌ها در این نوع پایگاه داده به‌صورت ساختاریافته در جدول‌ها ذخیره می‌شوند. جداول شامل سطر و ستون‌ها هستند. هر سطر برابر یک رکورد (یا یک تاپل) می‌باشد. ستون‌های جدول نیز نمایانگر نوع داده می‌باشد. تصویر زیر یک نمونه ساده از یک جدول در پایگاه داده رابطه‌ای را نشان می‌دهد.

نمونه ساده از یک جدول در پایگاه داده رابطه ای که برای ذخیره اطلاعات دانشجویان استفاده شده است

برای ارتباط با این نوع پایگاه داده‌ها از زبان SQL استفاده می‌شود. به‌وسیله زبان SQL می‌توان داده‌ها را ذخیره کرد، خواند، تغییر داد و حذف کرد. در پایگاه داده قاعده‌ای وجود دارد به نام ACID که از 4 کلمه Atomicity (اتمیک یا تجزیه ناپذیر بودن)، Consistency (سازگاری یا ثبات)، Isolation (انزوا)، Durability (پایایی) تشکیل شده است. پایگاه داده‌ای که از این قاعده پیروی کند، تراکنش‌های مطمئنی را پردازش می‌کند و آنهارا قابل اعتماد می‌سازد. پایگاه داده رابطه‌ای این قاعده را رعایت کرده است و بر مبنای آن عمل می‌کند.

مزایای پایگاه داده رابطه‌ای:

  • پیچیدگی کم: یکی از ساده‌ترین مدل پایگاه داده‌ای، پایگاه داده رابطه‌ای است. در واقع معماری و ساختار این نوع پایگاه داده از بقیه انواع پایگاه داده ساده‌تر است و با زبان‌های قدرتمندی همچون SQL می‌توان به‌راحتی به تعامل با این نوع پایگاه داده‌ها پرداخت.
  • دقت داده‌ها یا Data Accuracy: در پایگاه داده رابطه‌ای، جدول‌ها شامل انواع کلیدها می‌باشند؛ مانند کلید اصلی یا Primary Key و همچنین کلید خارجی یا Foreign Key. این امر باعث می‌شود دقت داده‌ها بیشتر شود و از درج داده‌های تکراری یا نامرتبط و اشتباه پرهیز شود.
  • ایمن بودن: پیاده‌سازی‌هایی که از این نوع پایگاه داده صورت گرفته است، امکانات فراوانی را جهت برقراری امنیت به‌وجود آورده‌اند؛ مانند سطح‌بندی‌های دسترسی مختلف به‌وسیله ادمین پایگاه داده توسط ابزارهای مدیریت پایگاه داده، برچسب‌گذاری محرمانه برای بعضی از جداول و...

پایگاه داده NoSQL

این نوع پایگاه داده‌ها که به پایگاه داده‌های غیرساختاریافته معروف هستند دقیقا عکس پایگاه داده ساختار یافته می‌باشند. به هر پایگاه داده غیر رابطه‌ای، پایگاه داده NoSQL می‌گویند بنابراین خود این پایگاه داده، شامل انواع دیگری نیز می‌شود. برخلاف پایگاه داده‌های رابطه‌ای، در پایگاه داده NoSQL، هیچ طرح اولیه و ازپیش‌تعریف‌شده‌ای برای داده‌هایی که قرار است ذخیره شوند وجود ندارد بنابراین این پایگاه داده برای ذخیره‌سازی داده‌های بدون ساختار مناسب می‌باشد. در تصویر زیر یک نمونه از داده ذخیره شده در این نوع پایگاه داده را مشاهده می‌کنید:

نمونه داده ذخیره شده در پایگاه داده Nosql

مزایای پایگاه داده NoSQL:

  • انعطاف‌پذیری بالا: در پایگاه داده‌های رابطه‌ای (یا SQL)، داده‌ها در یک اسکیمای تعریف شده‌ای ذخیره می‌شوند. اما در NoSQL داده‌ها آزادانه می‌توانند به هر شکل و اسکیمی ذخیره شوند و در کل نیازی به تعریف ساختاری برای ذخیره داده‌ها نداریمِ همچنین داده‌ها در پایگاه داده‌های از نوع NoSQL می‌توانند از هر نوع و فرمتی باشند؛ به‌عنوان مثال می‌توان داده‌های ساختاریافته، نیمه‌ساختاریافته یا بدون ساختار را درون یک داده ذخیره کرد.
  • در دسترس بودن یا Availability: داده‌های ذخیره شده درون پایگاه داده‌های NoSQL قادر هستند تا به‌طور خودکار درون چندین سرور یا دیتاسنتر و یا فضای ابری پخش شوند بنابراین نرخ تاخیر برای کاربران بسیار پایین‌تر خواهد بود و پرفورمنس افزایش پیدا می‌کند.
  • پشتیبانی از ساختار داده‌های گوناگون: در پایگاه داده‌های NoSQL می‌توان طیف وسیعی از ساختمان داده‌های مختلف را ذخیره کرد. از مقادیر دودویی (باینری) ساده گرفته تا فهرست‌ها، نقشه، رشته و...
حتما بخوانید :
شبکه های کامپیوتری

پایگاه داده مبتنی بر فضای ابری

تکنولوژی‌های مبتنی بر فضای ابری دارای ویژگی‌های انعطاف‌پذیری (Flexibility)، مقیاس‌پذیری (Scalability) و دسترسی بالا (Availability) می‌باشند. به‌منظور بهره بردن از این ویژگی‌ها، پایگاه داده‌هایی برای فضای ابری طراحی و ساخته شده‌اند. از انواع پایگاه داده‌های ابری می‌توان به Microsoft Azure SQL و Oracle Autonomous اشاره کرد.

مزایای پایگاه داده ابری

  • مقیاس پذیری بالا: با توجه به مبتنی بودن بر فضای ابری و امکان مقیاس‌بندی با استفاده از کم و زیاد کردن گره‌ها (Node) و خوشه‌ها (Cluster)، مقیاس‌پذیری در پایگاه داده‌های ابری آسان‌تر، سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از بقیه انواع پایگاه داده‌ها صورت می‌گیرد.
  • دسترسی بالا: در پایگاه داده‌های ابری که فضای ذخیره‌سازی آن به صورت توزیع شده هستند، امکان دسترسی به داده‌ها با غیر فعال شدن یک یا چند پایگاه می‌تواند همچنان وجود داشته باشد (که البته به نوع پیاده‌سازی بستگی دارد).

پایگاه داده شی‌گرا

پایگاه داده‌های شی‌گرا (Object-Oriented) در واقع نوعی پایگاه داده هستند که طراحی آن از الگوی برنامه نویسی شی گرا پیروی می‌کند. در این پایگاه داده‌ها، اطلاعات به‌جای داده (مانند عدد، رشته و...) به‌صورت شی یا Object درون پایگاه داده ذخیره می‌شوند. پایگاه داده‌های شی‌گرا توسط سیستم‌های مدیریت پایگاه داده شی‌گرا یا OODBMS مدیریت می‌شوند. با زبان های برنامه نویسی شی گرا مانند سی شارپ، جاوا و سی پلاس پلاس به‌راحتی می‌توان از این پایگاه داده‌ها استفاده کرد.

مزایای پایگاه داده شی گرا

  • قابل تعمیم دادن: با توجه به امکان ساخت انواع داده به‌صورت سفارشی (Custom Data Types) امکان نوشتن سوپر کلاس‌ها (Super Class) و ساب کلاس‌ها (Sub Classها) به‌صورت شی‌گرایی وجود دارد که همین امر باعث جلوگیری از افزونگی در پایگاه داده می‌شود.
  • امکان ساخت داده‌های پیچیده: داده‌های متنوع و پیچیده‌ای می‌توان به‌وسیله پایگاه داده شی‌گرا ساخت که همانندش در پایگاه داده‌های دیگر (مثلا رابطه‌ای) وجود ندارد.
  • استفاده در زبان‌های برنامه‌نویسی: از این پایگاه داده‌ها به‌راحتی و بدون هیچ دردسری می‌توان در انواع زبان‌های برنامه‌نویسی شی‌گرا استفاده کرد.
  • مدل کردن دنیای واقعی: با توجه به امکان ایجاد انواع مختلف داده‌ها و محدود نبودن به داده‌های ساده و پیش‌فرض، راحت‌تر می‌توان دنیای واقعی را مدل کرد.

پایگاه داده کلید مقدار

یکی از ساده‌ترین انواع پایگاه داده، پایگاه داده کلید مقدار یا Key-Value Database است. این پایگاه داده در واقع نوعی از پایگاه داده NoSQL است که در آن داده‌ها به‌صورت زوج کلید و مقدار ذخیره می‌شوند. با توجه به سادگی در معماری و ساختار پایگاه داده‌های کلید مقدار، این پایگاه داده‌ها از مقیاس‌پذیری بالایی برخوردار هستند. برای نمونه‌ای از این پایگاه داده‌ها می‌توانید تنظیمات یک نرم‌افزار موبایلی را در نظر بگیرید که تنظیمات یا آپشن‌ها به‌صورت Key و مقدار آنها به‌صورت Value ذخیره می‌شوند (مثلا Brightness: 100 یا Auto Restart: Off).

مزایای پایگاه داده کلید مقدار

  • سادگی: همانطور که گفته شد این پایگاه داده‌ها بسیار ساده هستند و استفاده از آنها به‌دلیل عدم وجود نوع‌های داده‌ای مختلف و به‌کارگیری از دستورات ساده نیز بسیار راحت است.
  • سرعت بالا: سرعت پاسخگویی در این نوع پایگاه داده‌ها با توجه به ساختار ساده آن بالاست.
  • جابه‌جایی آسان: با توجه به نداشتن زبان کوئری‌نویسی برای این پایگاه داده‌ها، این امکان وجود دارد که این پایگاه داده‌ها را به‌راحتی بین سیستم‌های مختلف جابه‌جا کنیم. (در حد کپی پیست کردن فایل)

پایگاه داده گرافی

به‌طور خلاصه از این پایگاه داده در برنامه‌هایی استفاده می‌شود که به تحلیل روابط بین اشیا نیاز داریم. پایگاه داده گرافی یکی از انواع پایگاه داده NoSQL است. این پایگاه داده‌ها شامل دنباله‌ای از گره‌ها و ارتباطات است که با ترکیب آنها یک گراف ایجاد می‌شود. از نمونه‌های معروف پایگاه داده گرافی می‌توان به Neo4J اشاره کرد.

تفاوت پایگاه داده رابطه‌ای (SQL) و NoSQL

امروزه به‌طور گسترده از دو نوع پایگاه داده رابطه‌ای و NoSQL استفاده می‌شود. هرکدام از این پایگاه داده‌ها معایب و مزایای خاص خودشان را دارند و کاربران با توجه به نیازهای خود یک نوع را انتخاب کرده و استفاده می‌کنند. در اینجا بعضی از تفاوت‌های مهم این دو رویکرد ایجاد پایگاه داده را بررسی می‌کنیم. لیست زیر نمونه‌ای از این تفاوت‌ها است:

  • در پایگاه داده رابطه‌ای یا SQL، جدول‌ها و داده‌ها با یکدیگر ارتباط (Relation) دارند و کل اطلاعات نیز بر پایه این رابطه‌ها ساخته می‌شوند؛ مثل رابطه دانشجو با مدرسه و شهری که داخلش زندگی می‌کند اما پایگاه داده‌های NoSQL دارای چنین روابطی نمی‌باشند، در واقع نیازمند به همچین ارتباطاتی نیستند.
  • در پایگاه داده‌های رابطه‌ای از زبان SQL یا زبان کوئری ساختاریافته استفاده می‌شود و اسکیما یا قالب داده‌ها از قبل مشخص می‌شوند. اطلاعاتی که برای ذخیره شدن وارد پایگاه داده می‌شوند باید حتما بر اساس آن اسکیما باشند. اما در پایگاه داده‌های NoSQL چنین اسکیمای از پیش تعریف شده‌ای نداریم و در واقع اسکیما به صورت پویا برای انواع داده‌های بدون ساختار قابل تغییر است.
  • داده‌های پایگاه داده SQL درون جدول‌ها ذخیره می‌شوند اما داده‌ها در پایگاه داده NoSQL در فایل‌ها (مثلا یک فایل JSON) به‌صورت کلید مقدار و یا به‌صورت گراف ذخیره می‌شوند.
  • پایگاه داده‌های SQL برای ذخیره فایل‌های ساختاریافته مناسب هستند مانند فرم کاربران، کارنامه دانش‌آموزان و... در حالی که پایگاه داده‌های NoSQL برای داده‌های بدون ساختار خوب عمل می‌کنند مانند اطلاعات یک فایل، داده‌های مربوط به هواشناسی، تراکنش‌های بلاک‌چینی و...

محبوب‌ترین پایگاه داده‌های مبتنی بر SQL

در این تصویر لوگو محبوب ترین پایگاه داده های مبتنی بر SQL نمایش داده شده است

در لیست زیر، محبوب‌ترین پایگاه داده‌های رابطه‌ای و مبتنی بر زبان SQL را مشاهده می‌کنید که اکثر شرکت‌های بزرگ و کوچک در جهان از آنها استفاده می‌کنند:

  • MySQL
  • PostrgreSQL
  • Oracle
  • Microsoft SQL Server
  • MariaDB
  • IBM Db2

محبوب‌ترین پایگاه داده‌های NoSQL

در این تصویر لوگو محبوب ترین پایگاه داده های NoSQL نمایش داده شده است

لیست زیر محبوب‌ترین پایگاه داده‌های NoSQL را نشان می‌دهد که امروزه کاربردهای بسیار زیادی دارند و در صنعت‌های مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرند:

  • MongoDB
  • Redis
  • Apache Cassandra
  • DynamoDB
  • RavenDB
  • OrientDB
  • Riak
  • Oracle NoSQL DB

سیستم مدیریت پایگاه داده‌ها یا DBMS

در پایگاه داده‌ها سیستم مهمی وجود دارد به‌نام سیستم مدیریت پایگاه داده یا Database Management System که به‌اختصار به آن DBMS می‌گویند، این سیستم‌ها در واقع یک مجموعه نرم‌افزاری هستند (نرم افزارهای پایگاه داده) که برای ذخیره، بازیابی و اجرای پرس و جو یا کوئری بر روی داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. می‌توان گفت که DBMSها نقش یک واسط نرم‌افزاری بین کاربران و پایگاه داده را دارند. از وظایف مختلف DBMSها می‌توان به عملیات ایجاد کردن، به‌روزرسانی کردن، حذف کردن، نمایش، ویرایش و... اشاره کرد؛ همچنین فراهم کردن امنیت اطلاعات و کنترل یکپارچه بودن داده‌ها نیز از وظایف دیگر DBMS است. علاوه بر اینها مدیر (ادمین) پایگاه داده یا DBA با استفاده از DBMS می‌تواند به مانیتور کردن کارکرد پایگاه داده و تعریف دسترسی‌هایی در سطوح مختلف برای کاربران بپردازد.

این تصویر نشان می دهد DBMS واسطی بین پایگاه داده و کاربر یا نرم افزارها می باشد

مزایای DBMS:

  • کنترل افزونگی با توجه به اینکه تمامی داده‌ها در یک فایل دیتابیس ذخیره می‌شوند.
  • با توجه به اینکه تمامی داده‌ها در فایل پایگاه داده ذخیره می‌شود و ممکن است دچار افزونگی شود، DBMS می‌توان این افزونگی را کنترل کند.
  • داده‌های ذخیره شده به‌وسیله DBMSها توانایی به اشتراک گذاشته شدن را دارند.
  • با استفاده از DMBS پایگاه داده این توانایی را دارد که به‌صورت خودکار ریکاوری و بک‌آپ‌گیری شود.
  • داشتن انواع رابط کاربری و GUIهای مختلف از مزایای دیگر DBMSها هستند.

معایب DBMS:

  • DBMSها به‌طور معمول فضای زیادی از حافظه دیسک و RAM را اشغال می‌کنند.
  • با توجه به نیازمند بودن سرعت پردازش داده بالا و میزان بالای رم برای اجرای نرم‌افزارهای DMBS، در نتیجه DBMSها هزینه‌بر هستند.
  • DBMS ها باعث اضافه شدن پیچیدگی به یک سیستم پایگاه داده‌ای می‌شوند.

اجزای اصلی پایگاه داده

انواع پایگاه داده‌ها از انواع مختلف اسکیماها، ساختار داده‌ای و داده‌ها استفاده می‌کنند، اما به‌طور کلی می‌توان گفت که تمامی آنها از 5 جزء اصلی زیر تشکیل شده‌اند:

  • سخت‌افزار (Hardware): سخت افزارها در واقع همان ابزارهای فیزیکی‌ای هستند که نرم‌افزارها و برنامه‌های دیتابیس بر روی آنها اجرا می‌شوند؛ مانند کامپیوترها، سرورها، هارد و...
  • نرم‌افزار (Software): برای برقراری ارتباط میان کاربران و پایگاه داده و همچنین کنترل بر روی پایگاه داده، نیازمند نرم‌افزارهایی هستیم که این کار را تسهیل کند؛ به‌عنوان مثال نرم‌افزارهای DBMS که برای کنترل و مدیریت کردن پایگاه داده استفاده می‌شوند.
  • داده (Data): داده‌ها در واقع اطلاعات خام و تحلیل نشده‌ای هستند که در پایگاه داده‌ها ذخیره می‌شوند. ادمین‌ها و مدیرهای پایگاه داده با نظم بخشیدن به این داده‌ها آنها را مرتب و معنادار می‌کنند.
  • زبان دسترسی به داده‌ها (Data Access Language): زبان دسترسی به داده‌ها در واقع زبان برنامه نویسی‌ای است که برای کنترل پایگاه داده مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله معروف‌ترین زبان‌های برنامه نویسی که می‌توان نام برد SQL یا Structured Query Language است که پیش‌تر مورد بررسی قرار گرفت.
  • رویه‌ها (Procedures): رویه‌ها به‌طور خلاصه قوانینی هستند که برای چگونگی عملکرد پایگاه داده و چگونگی مدیریت داده‌ها وضع می‌شوند.

فیلم‌های رایگان پایگاه داده

آموزش مفاهیم کلیدی درس پایگاه داده: مدل ER، جبر رابطه‌ای و نرمال‌سازی

مدل ER، جبر رابطه‌ای و نرمال‌سازی ستون‌های اصلی درس پایگاه داده‌اند. در این بخش هر کدام را با یک مثال ساده توضیح می‌دهیم تا پیش از شروع فصل‌ها تصویر روشنی از آن‌ها داشته باشید.

مدل ER (موجودیت-ارتباط) با یک مثال

در مدل ER دنیای واقعی را با سه مفهوم توصیف می‌کنیم: موجودیت (Entity)، یعنی چیزی که می‌خواهیم اطلاعاتش را نگه داریم، مثل «دانشجو» و «درس»؛ صفت (Attribute)، یعنی ویژگی‌های هر موجودیت، مثل «شماره‌ی دانشجویی» و «نام»؛ و ارتباط (Relationship)، یعنی پیوند بین موجودیت‌ها، مثل «اخذ درس». صفتی که هر نمونه را به‌طور یکتا مشخص می‌کند، مثل شماره‌ی دانشجویی، کلید نام دارد. ارتباط‌ها از نظر تناظر یک‌به‌یک، یک‌به‌چند یا چندبه‌چند هستند؛ مثلاً هر دانشجو چند درس می‌گیرد و هر درس چند دانشجو دارد، پس «اخذ» یک ارتباط چندبه‌چند است. هنگام تبدیل نمودار ER به جدول، چنین ارتباطی به یک جدول جدا تبدیل می‌شود که کلید هر دو موجودیت را در خود دارد.

جبر رابطه‌ای به زبان ساده

جبر رابطه‌ای مجموعه‌ای از عملگرهاست که روی جدول‌ها (رابطه‌ها) کار می‌کنند و خروجی هر کدام هم یک جدول است. عملگر گزینش (σ) سطرهایی را که یک شرط را دارند جدا می‌کند، پرتو (π) فقط ستون‌های دلخواه را نگه می‌دارد و پیوند (⋈) دو جدول را بر اساس ستون‌های مشترک به هم وصل می‌کند. برای نمونه، اگر بخواهیم نام دانشجویانی را پیدا کنیم که درس پایگاه داده را گرفته‌اند، اول جدول‌های دانشجو، اخذ و درس را پیوند می‌دهیم، بعد با گزینش سطرهایی را که عنوان درسشان «پایگاه داده» است جدا می‌کنیم و در پایان با پرتو فقط ستون نام را نگه می‌داریم. عملگرهای مجموعه‌ای مثل اجتماع، تفاضل و ضرب دکارتی و عملگر تقسیم هم از بخش‌های مهم این فصل‌اند. جبر رابطه‌ای پایه‌ی زبان SQL است و همین پرسش در SQL با SELECT، FROM و WHERE نوشته می‌شود.

نرمال‌سازی و صورت‌های نرمال

اگر همه‌ی اطلاعات را در یک جدول بزرگ نگه داریم، دچار افزونگی و ناهنجاری (Anomaly) می‌شویم. فرض کنید جدولی با ستون‌های شماره‌ی دانشجویی، کد درس، نام دانشجو و نمره داریم و کلید آن ترکیب شماره‌ی دانشجویی و کد درس است. نام دانشجو فقط به شماره‌ی دانشجویی وابسته است، نه به کل کلید؛ پس نام هر دانشجو به تعداد درس‌هایش تکرار می‌شود و برای اصلاح آن باید چند سطر را تغییر دهیم. نرمال‌سازی یعنی شکستن چنین جدولی به جدول‌های کوچک‌تر بر اساس وابستگی‌های تابعی. به زبان ساده: در 1NF همه‌ی مقادیر اتمیک‌اند؛ در 2NF هیچ صفت غیرکلیدی به بخشی از کلید وابسته نیست؛ در 3NF هیچ صفت غیرکلیدی از راه یک صفت غیرکلیدی دیگر (به‌طور تراگذری) به کلید وابسته نیست؛ و در BCNF سمت چپ هر وابستگی تابعی یک ابرکلید است. در مثال بالا، با جدا کردن جدول (شماره‌ی دانشجویی، نام دانشجو) مشکل حل می‌شود.

درس پایگاه داده در کنکور ارشد ۱۴۰۶

از کنکور سال ۱۴۰۶ ساختار کنکور ارشد کامپیوتر و آی‌تی تغییر کرده و جایگاه درس پایگاه داده در این دو آزمون یکسان نیست:

آزمونوضعیت درس پایگاه دادهتعداد تستضریب
مهندسی فناوری اطلاعات (آی‌تی)یکی از ۷ درس تخصصی۶ تست (تخمینی)۴
مهندسی کامپیوتراز منابع آزمون حذف شده است——

در کنکور ارشد آی‌تی، دروس تخصصی شامل مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی، ساختمان داده، طراحی الگوریتم، سیستم عامل، شبکه های کامپیوتری، پایگاه داده و هوش مصنوعی است و همه‌ی آن‌ها ضریب ۴ دارند؛ بنابراین برای داوطلبان آی‌تی، پایگاه داده همچنان یکی از دروس پرضریب است.

دروس و ضرایب کنکور ارشد فناوری اطلاعات (آی‌تی) ۱۴۰۶

گروه درسیدروس این گروه (تعداد سؤال)تعداد سؤالضریب
زبانزبان عمومی و تخصصی (انگلیسی)۲۵۱
ریاضیاتریاضیات گسسته (۱۰)، آمار و احتمال مهندسی (۱۰)۲۰۲
دروس تخصصیمبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی (۶)، ساختمان داده (۵)، طراحی الگوریتم (۵)، سیستم عامل (۶)، شبکه‌های کامپیوتری (۶)، پایگاه داده (۶)، هوش مصنوعی (۶)۴۰۴

جمع: ۱۰ درس، ۸۵ سؤال، ۲۰۰ دقیقه. تعداد سؤال‌ها و زمان آزمون تخمین ماست، چون کنکور ۱۴۰۶ هنوز برگزار نشده است.

در کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر، از سال ۱۴۰۶ شش درس ریاضی ۱، ریاضی ۲، سیگنال، الکترونیک دیجیتال، شبکه‌های کامپیوتری و پایگاه داده از منابع آزمون حذف شده‌اند. با این حال پایگاه داده همچنان از دروس تخصصی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی کامپیوتر است.

این تغییر در کنکور دکتری هم تکرار شده است. در ساختار جدید، کنکور دکتری مهندسی کامپیوتر یک آزمون واحد برای همه‌ی گرایش‌هاست و دروسش همان دروس کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر است؛ بنابراین پایگاه داده در آن نیست. در مقابل، دروس کنکور دکتری فناوری اطلاعات همان دروس کنکور ارشد آی‌تی است و پایگاه داده یکی از دروس تخصصی آن به شمار می‌رود. طبق دفترچه‌ی ثبت‌نام دکتری ۱۴۰۶، همه‌ی دروس کنکور دکتری کامپیوتر و آی‌تی در سطح کارشناسی است، درس زبان ضریب ۱ و مجموعه‌ی دروس تخصصی (ریاضیات و دروس تخصصی) ضریب ۵ دارد و آزمون استعداد تحصیلی دیگر جزو کنکور دکتری نیست. برای جزئیات بیشتر، صفحه‌ی تعداد سوالات و زمان کنکور دکتری کامپیوتر و آی تی را ببینید.

اگر می‌خواهید بدانید در کنکورهای گذشته از هر فصل و حتی هر مبحث پایگاه داده چند تست آمده، به بخش بودجه‌بندی مبحثی پلتفرم آزمون و بانک تست سر بزنید؛ این آمار مستقیم از روی سؤال‌های پلتفرم شمرده شده و با هر کنکور تازه به‌روز می‌شود.

جزئیات کامل در این صفحه‌ها آمده است: دروس کنکور ارشد آی تی و ضرایب آن، تعداد سوالات کنکور ارشد آی تی و دروس کنکور ارشد کامپیوتر.

کاربرد درس پایگاه داده در ارشد، دکتری و پژوهش

درس پایگاه داده بعد از کارشناسی هم با شما می‌ماند. در مقطع ارشد، درس «پایگاه داده پیشرفته» بر پایه‌ی همین مفاهیم بنا شده و مباحثی مثل پردازش و بهینه‌سازی پرس‌وجو، مدیریت تراکنش و کنترل همروندی، ترمیم پس از خرابی و پایگاه داده‌های توزیع‌شده را عمیق‌تر بررسی می‌کند.

پیوند این درس با علم داده از همان کارشناسی شروع می‌شود: در برنامه‌ی درسی مرجع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وزارت علوم، «طراحی پایگاه داده‌ها» کنار «داده‌کاوی» و «بازیابی اطلاعات» در بسته‌ی درسی پیشنهادی «علم داده» آمده است. در پژوهش هم بسیاری از موضوعات داغ به داده گره خورده‌اند: داده‌کاوی، کلان‌داده (Big Data)، انبار داده و پردازش تحلیلی، پایگاه داده‌های ابری و توزیع‌شده و آماده‌سازی داده برای یادگیری ماشین. در برنامه‌ی جدید کارشناسی ارشد «مهندسی و علم کامپیوتر» وزارت علوم هم «طراحی پایگاه داده‌ها» جزو دروس جبرانی گرایش‌های نرم‌افزار، رایانش امن و علم داده است و «پایگاه داده‌های پیشرفته» در جدول دروس الزامی گرایش نرم‌افزار آمده است. گرایش علم داده در ارشد مهندسی کامپیوتر هم مستقیماً از این درس استفاده می‌کند؛ طبق محاسبه‌ی تیم کنکور کامپیوتر از دفترچه‌ی انتخاب رشته‌ی کارشناسی ارشد ۱۴۰۵، این گرایش ۴۷ نفر ظرفیت روزانه و ۴ نفر ظرفیت شبانه در ۷ دانشگاه داشته است.

فیلم‌های آموزشی درس پایگاه داده

همانطور که گفته شد، درس پایگاه داده برای دانشجویان رشته کامپیوتر چه مهندسی کامپیوتر و چه مهندسی فناوری اطلاعات از اهمیت بالایی برخوردار است؛ داوطلبان کنکور ارشد آی‌تی برای کسب امتیاز بالا از این درس در آزمون کنکور نیاز دارند تا گام به گام همراه با یک آموزش کامل و منسجم پیش بروند. درس پایگاه داده از آن دست درس‌هایی است که اگر خیلی خوب و عمیق یاد بگیرید امکان اینکه بتوانید همه و یا اکثر تست‌ها را درست جواب بدهید زیاد است. نکته‌ای که در رابطه با یادگیری این درس حائز اهمیت است فهم و درک عمیق از پایگاه داده است. متاسفانه دیده شده بسیاری از مدرس‌ها که اقدام به آموزش دادن این درس می‌کنند، درک عمیقی از این درس ندارند و بیشتر سبب گمراه شدن دانشجویان می‌شوند بنابراین انتخاب درست آموزش بسیار نکته مهمی است.

Hadi Khani
فیلم درس پایگاه داده‌ها

تخفیف تا ۲۰ آبان

1,650,000 تومان 1,400,000 تومان
هادی خانی 60 ساعت
Hadi Khani
فیلم نکته و تست پایگاه داده

تخفیف تا ۲۰ آبان

1,400,000 تومان 1,190,000 تومان
هادی خانی ۳۰ ساعت

کتاب‌های زیادی برای فراگیری درس پایگاه داده وجود دارد، اما اگر پایه درس پایگاه داده شما قوی نباشد شاید یادگیری این درس تنها به‌وسیله کتاب برای شما کمی سخت باشد بنابراین پیشنهاد ما به شما این است که با یک مجموعه ویدیویی مناسب پیش بروید. ویدیوهای این مجموعه آموزشی که برای شما عزیزان گردآوری شده به‌صورت کاملا ساده و شیوا به بیان درس پایگاه داده از 0 تا 100 می‌پردازد و علاوه بر ذکر نکات متعدد مهم کنکوری، با حل تست‌های بی‌شمار سعی دارد تا دانشجویان عزیز امتیاز بالایی را از این درس در آزمون کنکور ارشد کسب کنند. این ویدیوها علاوه بر منبعی برای کنکور می‌تواند در آینده نیز مورد استفاده واقع شود، چرا که امروزه داده حرف اول را می‌زند و تقریبا تمامی رشته‌های کامپیوتر به نوعی با پایگاه داده‌ها در ارتباط هستند؛ همچنین در مقطع ارشد، درسی با عنوان پایگاه داده پیشرفته نیز وجود دارد که این سری ویدیوها می‌توانند پایه شما را برای گذراندن این درس در آینده محکم کند.

معرفی دوره درس و حل تست و سوالات پایگاه داده

از آن جا که درس پایگاه داده یکی از دروس مهم و تاثیرگذار در کنکور ارشد آی‌تی است و نحوه عملکرد دانشجویان در این درس می‌تواند بر نتیجه کنکور تاثیر زیادی داشته باشد، تیم کنکور کامپیوتر دوره‌ای در این زمینه فراهم کرده و یکی از بهترین اساتید حوزه کامپیوتر به تدریس این درس پرداخته است. دوره پایگاه داده با هزینه‌ای اندک در اختیار دانشجویان قرار گرفته است و برای خرید این دوره می‌توانید به سایت کافه تدریس مراجعه کرده و آن را تهیه کنید.

جمع‌بندی

درس پایگاه داده یکی از دروس مهم رشته کامپیوتر و فناوری اطلاعات است لذا آشنایی با این درس یک ضرورت برای دانشجویان رشته کامپیوتر و آی تی به‌شمار می‌رود. از کنکور ۱۴۰۶ این درس فقط در کنکور ارشد آی‌تی مطرح می‌شود (۶ تست (طبق تخمین ما) با ضریب ۴) و از کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر حذف شده است. ما در این مطلب به معرفی درس پایگاه داده پرداختیم و سعی کردیم موارد حائزاهمیت را پوشش دهیم.

بهترین منابع برای درس پایگاه داده در آزمون کنکور ارشد کدامند؟

با توجه به اینکه درس پایگاه داده از اهمیت بالایی در آزمون کنکور ارشد برخوردار است، در نتیجه تعداد کتاب‌های تالیف شده و آموزش‌های ویدیویی ساخته شده برای این درس بسیار زیاد است و ممکن است داوطلبان کنکور را در انتخاب یک منبع خوب سردرگم کند. کتاب مفاهیم سیستم پایگاه داده‌ها نوشته آبراهام سیلبرشاتز کتاب مناسبی برای درس پایگاه داده در آزمون ارشد می‌باشد. این کتاب هم به‌صورت زبان اصلی و هم به‌صورت ترجمه شده در بازار موجود است اما تنها خواندن کتاب کافی نیست؛ همچنین اگر پایه درس پایگاه داده شما قوی نباشد، با خودآموزی این درس به‌وسیله کتاب ممکن است به نتیجه دلخواه خود نرسید بنابراین پیشنهاد ما به شما این است که ویدیوهای آموزشی کنکور کامپیوتر را مشاهده کنید. این آموزش با تلاش شبانه روزی از 0 تا 100 درس پایگاه داده را با بیانی شیوا و صریح پیش برده است تا تمامی نیازهای شما برای آزمون کنکور ارشد را برطرف کند.

اهمیت درس پایگاه داده در کنکور ارشد چقدر است؟

درس پایگاه داده در کنکور ارشد آی‌تی یکی از هفت درس تخصصی است که همه ضریب ۴ دارند، و طبق ساختار جدید ۶ تست (طبق تخمین ما) از آن مطرح می‌شود. در کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر، این درس از سال ۱۴۰۶ از منابع آزمون حذف شده است.

آیا جزوه‌ی پی‌دی‌اف درس پایگاه داده وجود دارد؟

بله. هر فیلمی که از تیم کنکور کامپیوتر و کافه تدریس تهیه کنید، چه فیلم درس پایگاه داده و چه فیلم نکته و تست آن، پی‌دی‌اف همان فیلم در داشبورد شما در سایت کافه تدریس قرار می‌گیرد. می‌توانید مستقیم از این پی‌دی‌اف استفاده کنید یا آن را برای خودتان پرینت بگیرید و هنگام دیدن فیلم، نکته‌ها را کنارش یادداشت کنید. جزوه‌های دیگر این درس را هم در صفحه‌ی «پی‌دی‌اف آموزش پایگاه داده» سایت کنکور کامپیوتر جمع کرده‌ایم.

چند تست از درس پایگاه داده در آزمون کنکور ارشد مطرح می‌شود؟

طبق ساختار جدید کنکور ارشد از سال ۱۴۰۶، در کنکور ارشد آی‌تی ۶ تست (طبق تخمین ما) از درس پایگاه داده مطرح می‌شود. در کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر این درس از سال ۱۴۰۶ حذف شده و تستی از آن نمی‌آید.

کدام فصل‌های پایگاه داده در کنکور بیشتر تکرار می‌شوند؟

طبق بخش بودجه‌بندی مبحثی پلتفرم آزمون و بانک تست کنکور کامپیوتر، که تعداد تست هر فصل و مبحث را در ۲۵ سال گذشته مستقیم از روی سؤال‌ها شمرده است، سه مبحث «زبان و پرس‌وجوی SQL»، «فرم نرمال (NF)» و «جبر رابطه‌ای» بیشترین تست را در کنکورها داشته‌اند. با این حال از بقیه‌ی فصل‌ها هم تست می‌آید و نباید فصلی را کنار بگذارید. برای دیدن نوع تست‌های اخیر هم فیلم‌های حل تشریحی کنکورهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ بالای همین صفحه را ببینید.

آیا پایگاه داده در کنکور ارشد کامپیوتر ۱۴۰۶ هست؟

خیر. از کنکور ۱۴۰۶، پایگاه داده همراه با ریاضی ۱، ریاضی ۲، سیگنال، الکترونیک دیجیتال و شبکه‌های کامپیوتری از منابع کنکور ارشد مهندسی کامپیوتر حذف شده است. این درس فقط در کنکور ارشد مهندسی فناوری اطلاعات (آی‌تی) با ضریب ۴ باقی مانده است.

آیا در درس پایگاه‌ داده دکتر هادی خانی تمامی تست‌های سال‌های گذشته حل شده است؟‌

خیر. باتوجه‌به کمبود وقت تنها تعدادی از تست‌ها به‌عنوان نمونه حل شده است. تمامی تست‌ها در دوره نکته و تست پایگاه داده دکتر هادی خانی به شکل تشریحی و تستی حل شده است.

آیا یادگیری درس پایگاه داده به‌وسیله ویدیوهای آموزشی کنکور کامپیوتر، پیش‌نیازی می‌خواهد؟

با توجه به اینکه آموزش‌ها به صورت 0 تا 100 ساخته شده‌اند، در نتیجه کسی که هیچ گونه آشنایی با پایگاه داده نداشته باشد می‌تواند این آموزش‌ها را تهیه کرده و شروع به یادگیری کند.

آیا درک درس پایگاه داده نیازمند بلد بودن SQL می‌باشد؟

در جوابی کوتاه باید گفت خیر، مباحث درس پایگاه داده بیشتر به‌صورت تئوری است و تنها فصول کمی از آن به زبان SQL اختصاص دارد؛ همچنین آموزش‌ها با فرض اینکه دانشجویان هیچ‌گونه اطلاعات اولیه از SQL ندارند طراحی می‌شوند البته شکی نیست که بلد بودن و داشتن پیش‌زمینه‌ای در رابطه با SQL می‌تواند به فهم این درس خیلی کمک کند اما الزامی بر آن نیست.

درس پایگاه داده حفظی است یا مفهومی؟

بیشتر مفهومی است. بخش کمی از درس، مثل تعریف‌ها و قالب دستورهای SQL، به حفظ کردن نیاز دارد، اما بیشتر تست‌ها، مثل پیدا کردن خروجی یک عبارت جبر رابطه‌ای، پیدا کردن کلید کاندید یا تشخیص صورت نرمال یک رابطه، با فهم عمیق مفاهیم و تمرین زیاد حل می‌شوند. برای همین اگر درس را مفهومی و گام‌به‌گام یاد بگیرید، می‌توانید به بیشتر تست‌های آن جواب درست بدهید.

فیلم‌های رایگان

این مطلب چقدر به کارت آمد؟511111111115.00 از ۵ 4 رأی
اشتراک

پرسش و پاسخ داوطلبان کنکور ارشد کامپیوتر

سوال شما توسط استاد رضوی پاسخ داده می‌شود و از طریق پیامک به شما اطلاع رسانی می‌شود
×
kb
8 پرسش و پاسخ
avatar
محسن
سلام استاد چرا لینک دانلود فیلم های رایگان برداشته شده نمیشه دانلود کرد
avatar
رامین رضوی
سلام وقت بخیر، بنده چک کردم مشکلی نداشت، برای دانلود فیلم های پایگاه داده در اول صفحه که مشکلی نبود، برای موارد دیگر هم گزینه دانلود موجود بود، اگر مورد خاصی است به تلگرام پشتیبانی اطلاع دهید. موفق و پیروز باشید
avatar
مهدی
سلام استاد. بعد از خرید پکیج کامل که حدود 950 ساعت فیلم بود. بعد داخل داشبورد قرار میگیره. بعد آیا باید دانلود کنیم تا بشه دید؟ چون من حافظه لپ تاپم64 مگابایت هست. ممنون
avatar
رامین رضوی
سلام وقت بخیر، این سبک سوالات را از پشتیبانی آنلاین سایت کافه تدریس بپرسید به طور دقیق بهتون پاسخ می‌دهند. موفق و پیروز باشید
avatar
مهدی
استاد ببخشید یک سوال دیگه داشتم اینکه شما از رتبه های برتر و مخصوصا 3نفر اول استفاده می‌کنید در زمینه های مختلف؟؟
avatar
رامین رضوی
سلام وقت بخیر، اگر خودشون تمایل داشته باشند بله می‌توانند در کنکور کامپیوتر همکاری داشته باشند، کماکان که همین الان هم همکاری دارند. موفق و پیروز باشید
avatar
مهدی
سلام استاد وقت بخیر.
استاد مشاوره های هفتگی را نمیشه ادامه بدید تا 4سال دیگه؟ اخه گفتیم می‌خواهیم تا سال دیگه مهاجرت کنیم و به احتمال زیاد دیگه مشاوره هفتگی نداریم. به نظرم استاد برای مشاوره هفتگی حتی ایشالا وقتی مسافرت کردید هم انجام بدید فقط قیمتش را افزایش دهید تا هم خودتون وقت داشته باشید و هم افرادی که واقعا دوست دارند از مشاورتو ن بهره ببرند و همچین رتبه تک رقمی شند استفاده کنند. خیلی ممنون ? ?
استاد یه سوال دیگه کامل ترین پکیج تون که حدودا 8تومن هست به نظرتون تو 2سال دیگه چه مقدار افزایش قیمت خواهد داشت؟ چون 2سال دیگه می‌خواستیم بخریم. و همچنین در چه مناسبت هایی تخفیف می‌گذارید؟ خیلی ممنونم
avatar
رامین رضوی
سلام وقت بخیر، برای سال های آینده هم مشاوره هفتگی خواهیم داشت و از این بابت نگرانی نداشته باشید. اطلاعی از روند افزایش قیمت پکیج‌ها را ندارم، اصولا در روزهای خاص مثل روز دانشجو و عیدهای خاص و تخفیفات فصلی تخفیفات داریم. موفق و پیروز باشید
هیچ نظری ارسال شده در اینجا وجود ندارد
تلگرام اینستاگرام تماس با پشتیبانی: 09378555200 تماس با پشتیبانی: 09378555200
خدمات ما
پشتیبانی کنکور کامپیوتر

سؤالی داری؟ از ۸ صبح تا ۱۰ شب پاسخ‌گوییم.

تماس با پشتیبانی۰۹۳۷۸۵۵۵۲۰۰ پشتیبانی در تلگرامپاسخ‌گویی پیامی
شبکه‌های اجتماعی
کانال تلگرام اینستاگرام آپارات یوتیوب
اشتراک‌گذاری این مطلب

درس پایگاه داده رشته کامپیوتر؛ سرفصل‌ها، منابع و کنکور آی‌تی

تلگرام واتس‌اپ ایکس
https://www.konkurcomputer.ir/معرفی-درس-پایگاه-داده.html
خدمات کنکور کامپیوتر
هر چیزی که برای قبولی لازم داری، یک‌جاخدمات ما

از مشاوره‌ی شخصی با استاد رضوی تا فیلم‌های دروس، پلتفرم‌ها و ابزارهای رایگان

مشاوره‌ی شخصی با استاد رضوی
تماس با پشتیبانی